योग्य उत्तर आहे सकाळी 10.
• संसदेच्या कोणत्याही सदस्यांना शून्य प्रहरमध्ये कोणतीही बाब मांडायची असल्यास, त्याने किंवा तिने सभागृहाच्या बैठकीच्या दिवशी अध्यक्ष/सभापती यांना सकाळी 10 वाजण्यापूर्वी नोटीस दिली पाहिजे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 1962 मध्ये संसदेत शून्य प्रहर लागू करण्यात आली. ही अशी वेळ आहे जेव्हा संसद सदस्य (खासदार) तातडीच्या सार्वजनिक महत्त्वाचा मुद्दा मांडू शकतात.
• संसदेत प्रश्नोत्तराच्या तासानंतर लगेचच दुपारी 12 वाजता शून्य प्रहरची वेळ सुरू होते.
• नोटीसमध्ये त्यांना कोणत्याही सभागृहात हा मुद्दा मांडायचा आहे तो विषय नमूद करणे आवश्यक आहे. तथापि, लोकसभेचे अध्यक्ष किंवा राज्यसभेचे सभापती एखाद्या सदस्याला सार्वजनिक समस्यांबाबत महत्त्वाचा मुद्दा मांडण्यास परवानगी देऊ शकतात किंवा नाकारू शकतात.
• संसदेच्या कार्यपद्धतीच्या नियमावलीत त्याचा उल्लेख नाही. अशाप्रकारे, 10 दिवस अगोदर कोणत्याही सूचना कालावधीशिवाय मुद्दे मांडणे हा एक अनौपचारिक विषय आहे. कारण, साधारणपणे, सार्वजनिक महत्त्वाच्या बाबी संसदेत 10 दिवस थांबू शकत नाहीत.
पूरक माहिती:
• 1962 मध्ये रबी रे (लोकसभेचे नववे सभापती) यांनी हा शून्य प्रहर सुरू केला.
The correct answer is 10 AM.
• If any Members of Parliament want to raise any matters during the Zero Hour, He or She must give the notice before 10 am to the Speaker/ Chairman on the day of the sitting in the House.
Explanation & Key Takeaways:
• Zero Hour was introduced in the Parliament in 1962. It is the time when Members of Parliament (MPs) can raise an Issue of Urgent Public Importance.
• The time of Zero Hour starts at 12 noon immediately following the Question Hour in the Parliament.
• The Notice must state the Subject they wish to Raise the issue in any of the Houses. However, the Speaker of Lok Sabha or Chairman of Rajya Sabha may Allow or Decline a Member to raise a matter of importance regarding public issues.
• It is not mentioned in the Rules of Procedure Book of Parliament. Thus, it is an Informal subject available to Members of Parliament to Raise issues without any notice period 10 days in advance. This is because, generally, the Matters are of Public Importance cannot wait for 10 days in the Parliament.
Related Concepts:
• In 1962, Rabi Ray (Ninth Speaker of Lok Sabha) introduced this Zero Hour.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('सकाळी 9') आणि पर्याय 1 ('सकाळी 10') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying '10 AM'.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → सकाळी 10'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'सकाळी 10' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → 10 AM'. Associate Constitutional Clause directly with '10 AM'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('सकाळी 9'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सकाळी 10' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('सकाळी 11'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सकाळी 10' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('दुपारी 12'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'सकाळी 10' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('सकाळी 10') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('9 AM'): Incorrect. As per official verified records, '10 AM' is the valid fact.
• Option 3 ('11 AM'): Incorrect. As per official verified records, '10 AM' is the valid fact.
• Option 4 ('12 PM'): Incorrect. As per official verified records, '10 AM' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('10 AM').