MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Making, Preamble & Features of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणते राज्य सूचीच्याअंतर्गत आहे?

Which of the following is under the State List?

पर्याय (Options):
A

कृषी

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

दंड कायदा

C

शिक्षण

D

संरक्षण

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर शेती आहे. • कृषी राज्याच्या यादीत येते. महत्त्वाची टीप: • अनुच्छेद 246 विधायी विषयांची व्याख्या करते ज्यावर संसद आणि राज्य विधानमंडळे कायदे करू शकतात. • या बाबी सातव्या अनुसूचीच्या 3 याद्यांमध्ये गणल्या गेल्या आहेत. • राज्यघटनेने केंद्र आणि राज्यांमध्ये विधान विषयांच्या तीन पटीने वाटप करण्याची तरतूद केली आहे, उदा., यादी-I (केंद्रीय सूची), सूची-II (राज्य सूची), आणि सूची-III (समवर्ती सूची). स्पष्टीकरण: कृषी हा राज्याचा विषय आहे. • अशा पाच विलक्षण परिस्थिती आहेत ज्यात केंद्र राज्य विषयात कायदे करू शकते- • जेव्हा राज्यसभेने संसदेने राज्याच्या विषयात कायदा बनवला तर ते राष्ट्रीय हिताचे आहे असे मत उपस्थित सदस्यांपैकी कमीत कमी दोनतृतीयांश सदस्यांनी समर्थित करून ठराव मंजूर केला. (अनुच्छेद 249, हा देखील राज्यसभेचा एक विशेष अधिकार आहे). ठराव एका वर्षासाठी लागू राहतो, त्या दरम्यान संसद कायदा करू शकते. परंतु ठरावाची मुदत संपल्यानंतर सहा महिन्यांनी असा कायदा अस्तित्वात नाही. तसेच, कोणत्याही क्रमांकावर ठरावाचे नूतनीकरण केले जाऊ शकते. काही वेळा, एका वेळी एक वर्षापेक्षा जास्त नाही. • जेव्हा दोन किंवा अधिक राज्ये एखाद्या राज्य विषयावर कायदा तयार करण्यासाठी संसदेला विनंती करतात. त्या विषयावर कायदे करण्याची त्यांची शक्ती ते समर्पण करतात. (अनुच्छेद 252) • आंतरराष्ट्रीय करार किंवा करार अंमलात आणण्यासाठी, संसद राज्य सूची विषयांमध्ये कायदे करू शकते. उदाहरणार्थ, जर भारताने नवीन सिंचन तंत्रांच्या प्रचारासाठी इस्रायलशी करार केला, तर युनियन या उद्देशासाठी राज्यांतर्गत यादी तयार करू शकते (अनुच्छेद 253) • राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात संसद राज्य विषयांवर कायदा करू शकते. आणीबाणीची मुदत संपल्यानंतर सहा महिन्यांनी असा कायदा काम करणे बंद होते. राज्य देखील त्याच विषयावर कायदे करू शकते परंतु संसदीय कायद्यांच्या अधीन आहे. • राष्ट्रपती राजवटीत संसद राज्य यादीतील कोणत्याही विषयावर कायदा करू शकते. असा कायदा राष्ट्रपती राजवट संपल्यानंतरही कार्यरत राहतो जोपर्यंत राज्य विधिमंडळ तो रद्द करत नाही किंवा सुधारणा करत नाही. • शिवाय, संसद राज्य सूचीच्या विषयांमध्ये मॉडेल कायदे करू शकते, ज्याचे राज्य कदाचित पालन करू शकत नाहीत किंवा करू शकत नाहीत. पूरक माहिती: राज्य यादी • या सूचीमध्ये प्रादेशिक आणि स्थानिक महत्त्वाच्या बाबींचा समावेश आहे ज्यांना राज्य-विशिष्ट उपायांची आवश्यकता आहे आणि ज्या बाबी स्वारस्याच्या विविधतेला परवानगी देतात. • यामध्ये सध्या सार्वजनिक सुव्यवस्था, पोलिस, सार्वजनिक आरोग्य आणि स्वच्छता, कृषी, स्थानिक सरकार, जुगार इत्यादी सारखे 61 विषय (मूळतः 66 विषय) आहेत. • फौजदारी कायदा, शिक्षण समवर्ती यादीत येते. • संरक्षण केंद्राच्या यादीत येते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('दंड कायदा') आणि पर्याय 1 ('कृषी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 246 → कृषी'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 246 चा संबंध थेट 'कृषी' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('दंड कायदा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कृषी' हे ठरते. • पर्याय 3 ('शिक्षण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कृषी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('संरक्षण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कृषी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('कृषी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+