लोकसभेचे अध्यक्ष हे योग्य उत्तर आहे
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 108 नुसार, लोकसभा आणि राज्यसभेच्या संयुक्त बैठकीचे अध्यक्ष लोकसभेचे अध्यक्ष असतात.
• राज्यसभा
• हे उच्च सभागृह आणि राज्य परिषद म्हणून देखील ओळखले जाते.
• संविधानाच्या अनुच्छेद 80 मध्ये असे नमूद केले आहे की राज्यसभेचे कमाल संख्याबळ 250 आहे त्यापैकी 12 सदस्य राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केले आहेत आणि 238 राज्ये आणि दोन केंद्रशासित प्रदेशांचे प्रतिनिधी आहेत.
• राज्यसभेतील राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना जागा वाटपाची तरतूद संविधानाच्या चौथ्या अनुसूचीमध्ये आहे.
• भारताचे उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात.
• लोकसभा
• त्याला कनिष्ठ सभागृह असेही म्हणतात.
• 17 एप्रिल 1952 रोजी प्रथमच त्याची स्थापना करण्यात आली.
• भारतीय संविधानानुसार, सभागृहाचे कमाल संख्याबळ 552 आहे.
• भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 84 लोकसभेचे सदस्य होण्यासाठी पात्रता ठरवते.
The correct answer is The speaker of the Lok-Sabha
Explanation & Key Takeaways:
• As per Article 108 of the Indian Constitution, the speaker of the Lok-Sabha presides over the joint sitting of the Lok Sabha and the Rajya Sabha.
• Rajya Sabha
• It is also known as the Upper House and the Council of States.
• Article 80 of the Constitution says that the maximum strength of the Rajya Sabha is 250, out of which 12 members are nominated by the President and 238 are representatives of the States and of the two Union Territories.
• The Fourth Schedule to the Constitution provides for the allocation of seats to the States and Union Territories in Rajya Sabha.
• The Vice-President of India is the ex-officio Chairman of Rajya Sabha.
• Lok Sabha
• It is also known as Lower House.
• It was duly constituted for the first time on 17 April 1952.
• As per the Constitution of India, the maximum strength of the House is 552.
• Article 84 of the Indian Constitution sets qualifications for being a member of the Lok Sabha.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('भारताच्या राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेला सदस्य') आणि पर्याय 1 ('लोकसभेचे अध्यक्ष') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('A member nominated by the President of India') with Option 1 ('The speaker of the Lok-Sabha'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 108 → लोकसभेचे अध्यक्ष'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 108 चा संबंध थेट 'लोकसभेचे अध्यक्ष' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 108 → The speaker of the Lok-Sabha'. Associate Article 108 directly with 'The speaker of the Lok-Sabha'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('भारताच्या राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेला सदस्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभेचे अध्यक्ष' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('राज्यसभेतील सर्वात ज्येष्ठ सदस्य'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभेचे अध्यक्ष' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('भारताचे राष्ट्रपती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोकसभेचे अध्यक्ष' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('लोकसभेचे अध्यक्ष') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('A member nominated by the President of India'): Incorrect. As per official verified records, 'The speaker of the Lok-Sabha' is the valid fact.
• Option 3 ('The senior most member of the Rajya Sabha'): Incorrect. As per official verified records, 'The speaker of the Lok-Sabha' is the valid fact.
• Option 4 ('The President of India'): Incorrect. As per official verified records, 'The speaker of the Lok-Sabha' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('The speaker of the Lok-Sabha').