सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर फक्त 1 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• एका व्यक्तीचे एकापेक्षा जास्त अधिवास असू शकत नाहीत.
• भारतीय राज्यघटना भारतीय नागरिकत्व आणि परदेशी देशाचे नागरिकत्व एकाच वेळी धारण करण्याची परवानगी देत नाही. म्हणून, विधान 1 योग्य आहे.
• भारतात, भारतात, जन्मजात नागरिक आणि नैसर्गिकरीत्या नागरिकत्व मिळवलेली व्यक्ती, दोघेही राष्ट्रपती पदासाठी पात्र आहेत.
• अमेरिकेत, केवळ जन्मजात नागरिकच राष्ट्रपती पदासाठी पात्र असतो आणि नैसर्गिकरीत्या नागरिकत्व मिळवलेली व्यक्ती पात्र नसते. म्हणून, विधान 2 योग्य नाही.
• नागरिकत्व अधिनियम, 1955:
• हा कायदा नागरिकत्व गमावण्याचे तीन मार्ग सांगतो, मग ते या कायद्यांतर्गत मिळवलेले असो किंवा त्याआधी संविधानानुसार मिळालेले असो, ते म्हणजे: त्याग, समाप्तीआणि वंचितता. म्हणून, विधान 3 योग्य नाही.
पूरक माहिती:
• भारतातील नागरिकत्व:
• नागरिकत्व अधिनियम, नागरिकत्वाच्या इतर श्रेणी देखील प्रदान करतो, जसे की नोंदणीद्वारे नागरिकत्व (अनुच्छेद 5) आणि नैसर्गिकरीत्या नागरिकत्व (अनुच्छेद 6).
• नागरिकत्व हे संविधानांतर्गत संघ सूचीमध्ये सूचीबद्ध आहे आणि म्हणूनच ते संसदेच्या विशेष अधिकारक्षेत्रात येते.
• संविधानात ‘नागरिक’ शब्दाची व्याख्या दिलेली नाही, परंतु नागरिकत्वासाठी हक्कदार असलेल्या विविध श्रेणीतील व्यक्तींची माहिती भाग 2 (अनुच्छेद 5 ते 11) मध्ये दिली आहे.
• अनुच्छेद 11: हे नागरिकत्व मिळवणे आणि समाप्त करणे आणि त्यासंबंधित सर्व बाबींशी संबंधित कोणतीही तरतूद करण्याचे अधिकार संसदेला देते.
• भारतीय नागरिकत्व मिळवण्याचे चार मार्ग आहेत: जन्म, वंश, नोंदणी आणि नैसर्गिकीकरण. या तरतुदी नागरिकत्व अधिनियम, 1955 अंतर्गत सूचीबद्ध आहेत.
• हा कायदा दुहेरी नागरिकत्व किंवा दुहेरी राष्ट्रीयत्वाची तरतूद करत नाही. हे केवळ वर नमूद केलेल्या तरतुदींनुसार सूचीबद्ध असलेल्या व्यक्तीसाठी नागरिकत्वाची परवानगी देतो, ते म्हणजे: जन्म, वंश, नोंदणी किंवा नैसर्गिकीकरण.
The correct answer is 1 only
Explanation & Key Takeaways:
• A person cannot have more than one domicile.
• The Constitution of India does not allow holding Indian citizenship and citizenship of a foreign country simultaneously. Hence, Statement 1 is correct.
• In India, both a citizen by birth as well as a naturalized citizen is eligible for the office of President.
• While in the USA, only a citizen by birth and not a naturalized citizen is eligible for the office of President. Hence, Statement 2 is not correct.
• The Citizenship Act, 1955:
• It prescribes three ways of losing citizenship whether acquired under the Act or before it under the Constitution, viz, renunciation, termination, and deprivation. Hence, Statement 3 is not correct.
Related Concepts:
• Citizenship in India :
• The Citizenship Act offers other categories of citizenship like Citizenship by Registration (Section 5) and Citizenship by Naturalisation (Section 6).
• Citizenship is listed in the Union List under the Constitution and thus is under the exclusive jurisdiction of Parliament.
• The Constitution does not define the term ‘citizen’ but details of various categories of persons who are entitled to citizenship are given in Part 2 (Articles 5 to 11).
• Article 11: It empowers Parliament to make any provision concerning the acquisition and termination of citizenship and all matters relating to it.
• There are four ways in which Indian citizenship can be acquired: birth, descent, registration, and naturalization. The provisions are listed under the Citizenship Act, 1955.
• The Act does not provide for dual citizenship or dual nationality. It only allows citizenship for a person listed under the provisions above ie: by birth, descent, registration, or naturalization.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'केवळ 1' हे अचूक उत्तर आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying '1 only'.
स्मृती सूत्र: 'कलम 5 → केवळ 1'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 5 चा संबंध थेट 'केवळ 1' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 11 → 1 only'. Associate Article 11 directly with '1 only'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('केवळ 2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('1 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 1' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('केवळ 1') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('2 only'): Incorrect. As per official verified records, '1 only' is the valid fact.
• Option 3 ('1 and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 only' is the valid fact.
• Option 4 ('2 and 3'): Incorrect. As per official verified records, '1 only' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('1 only').