MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Making, Preamble & Features of Constitution FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

पंडित ठाकूर दास भार्गव यांनी 'संविधानाचा आत्मा' म्हणून खालीलपैकी कशाचे वर्णन केले गेले आहे?

Which of the following is described as the ‘Soul of the Constitution' by Pandit Thakur Das Bhargava?

पर्याय (Options):
A

मूलभूत अधिकार

B

राज्य धोरणाची निर्देशक तत्त्वे

C

मूलभूत कर्तव्ये

D

राज्यघटनेची प्रस्तावना

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर राज्यघटनेची प्रस्तावना आहे. • संविधान सभेचे सदस्य पंडित ठाकूर दास भार्गव यांनी प्रस्तावनेचे महत्त्व पुढील शब्दांत मांडले: ‘प्रस्तावना हा संविधानाचा सर्वात मौल्यवान भाग आहे. तो संविधानाचा आत्मा आहे. ती संविधानाची गुरुकिल्ली आहे. हे संविधानात दिलेले भूषण आहे. हे एक योग्य मापदंड आहे ज्याद्वारे आपण संविधानाचे मूल्य मोजू शकतो. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • प्रस्तावना • भारतीय राज्यघटनेची प्रस्तावना हे एक संक्षिप्त परिचयात्मक विधान आहे जे देशातील लोकांना मार्गदर्शन करते आणि राज्यघटनेची तत्त्वे सादर करते आणि या दस्तऐवजाचा अधिकार व अर्थ कोणत्या स्रोतामधून प्राप्त केला आहे हे दर्शवते. • लोकांच्या आशा-आकांक्षा यात वर्णन केल्या आहेत. • प्रस्तावना म्हणजे संपूर्ण संविधानावर प्रकाश टाकणारे प्रास्ताविक म्हणून केला जाऊ शकतो. • 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी हे संविधान सभाद्वारे स्वीकारण्यात आले आणि 26 जानेवारी 1950 रोजी अंमलात आले जो भारतात प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा केला जातो. • लोकांच्या आशा आणि आकांक्षा आणि आपल्या राष्ट्रापुढील आदर्श या प्रस्तावनेत स्पष्ट शब्दांत वर्णन केले आहेत. त्यामुळे हा राज्यघटनेचा आत्मा मानला जातो. महत्त्वाची टीप: • बेरूबरी खटल्यामध्ये (1960) सर्वोच्च न्यायालयाने असे मत मांडले की प्रस्तावना हा घटनेचा भाग होऊ शकत नाही परंतु नंतर केशवानंद भारती खटल्यात (1973) सर्वोच्च न्यायालयाने सर्वसमावेशक निर्णय दिला. • त्यात असे नमूद केले आहे की प्रस्तावना हा घटनेचा भाग आहे आणि घटनेची मूलभूत रचना नष्ट न करता घटनेच्या इतर कोणत्याही तरतुदीप्रमाणेच संसदेच्या दुरुस्ती करण्याच्या अधिकाराच्या अधीन आहे. • सर्वोच्च न्यायालयाने हे स्पष्ट केले आहे की घटनेचा एक भाग असल्याने, प्रस्तावनाला अनुच्छेद 368 नुसार करण्यात आलेल्या घटनात्मक दुरुस्तीच्या अधीन केले जाऊ शकते, तथापि, मूलभूत रचनेत बदल करता येणार नाही. स्पष्टीकरण: • संविधान सभेच्या चर्चेदरम्यान डॉ. बी.आर. आंबेडकर म्हणाले होते की, अनुच्छेद 32 हे संविधानाचे हृदय आणि आत्मा आहे. • अनुच्छेद 32 हे घटनात्मक उपायांच्या अधिकारावर आधारित आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('मूलभूत अधिकार') आणि पर्याय 4 ('राज्यघटनेची प्रस्तावना') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम 368 → राज्यघटनेची प्रस्तावना'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 368 चा संबंध थेट 'राज्यघटनेची प्रस्तावना' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('मूलभूत अधिकार'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यघटनेची प्रस्तावना' हे ठरते. • पर्याय 2 ('राज्य धोरणाची निर्देशक तत्त्वे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यघटनेची प्रस्तावना' हे ठरते. • पर्याय 3 ('मूलभूत कर्तव्ये'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'राज्यघटनेची प्रस्तावना' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('राज्यघटनेची प्रस्तावना') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 04

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+