सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर a-1, b-3, c-4, d-2 आहे.
• भारतीय राज्यघटनेने आपल्या बहुतेक तरतुदी इतर विविध देशांच्या राज्यघटनांमधून तसेच 1935 च्या भारत सरकारच्या अधिनियमातून घेतल्या आहेत.
• राज्यघटनेचा संरचनात्मक भाग बऱ्याच अंशी भारत सरकारच्या 1935 च्या अधिनियमापासून प्राप्त झाला आहे.
• राज्यघटनेचा तत्त्वज्ञानात्मक भाग (मूलभूत हक्क आणि राज्य धोरणाची निर्देशात्मक तत्त्वे) अनुक्रमे अमेरिकन आणि आयरिश राज्यघटनांपासून प्रेरणा घेऊन तयार करण्यात आला आहे.
• राज्यघटनेचा राजकीय भाग (मंत्रिमंडळ सरकारचे तत्त्व आणि कार्यकारी आणि विधिमंडळ यांच्यातील संबंध) मोठ्या प्रमाणात ब्रिटिश राज्यघटनेतून काढले गेले आहेत.
• राज्यघटनेतील इतर तरतुदी कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, जर्मनी, यूएसएसआर (आता रशिया), फ्रान्स, दक्षिण आफ्रिका, जपान इत्यादी राज्यघटनांमधून घेतल्या गेल्या आहेत.
• भारत सरकार अधिनियम, 1935 मध्ये आणीबाणीच्या तरतुदींचा समावेश करण्यात आला. भारतीय राज्यघटनेने या तरतुदी आद्दत्त घेतल्या.
• आणीबाणीच्या काळात मूलभूत हक्कांचे निलंबन: हे वैशिष्ट्य वेमार जर्मनीच्या घटनेवरून घेण्यात आले.
• राज्यघटनेचे स्रोत
+--------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| स्रोत | आदत्त वैशिष्ट्ये |
+--------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1.भारत सरकार अधिनियम 1935 | फेडरल स्कीम, गव्हर्नर, ज्युडिशिअरी, पब्लिक सर्व्हिस कमिशन्स, आपत्कालीन तरतुदी आणि प्रशासकीय तपशील. |
| 2. ब्रिटिश राज्यघटना | संसदीय सरकार, कायद्याचे राज्य, वैधानिक प्रक्रिया, एकल नागरिकत्व, कॅबिनेट प्रणाली, विशेषाधिकार रिट, संसदीय विशेषाधिकार आणि द्विकॅमेरावाद. |
| 3. अमेरिकेच्या संयुक्त राज्यांची राज्यघटना | मूलभूत हक्क, न्यायव्यवस्थेचे स्वातंत्र्य, न्यायालयीन आढावा, अध्यक्षांचा महाभियोग, सर्वोच्च न्यायालय आणि उच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांना काढून टाकणे आणि उपाध्यक्षपद. |
| 4. आयरिश राज्यघटना | राज्य धोरणाची निर्देशक तत्त्वे, राज्यसभेवर सदस्यांचे नामांकन आणि राष्ट्रपतींच्या निवडीची पद्धत. |
| 5. कॅनेडियन संविधान | मजबूत केंद्र असलेला महासंघ, केंद्रात अवशिष्ट अधिकार निहित करणे, केंद्राने राज्य राज्यपालांची नियुक्ती करणे आणि सर्वोच्च न्यायालयाचे सल्लागार कार्यक्षेत्र. |
| 6. ऑस्ट्रेलियन संविधान | समवर्ती यादी, व्यापार, वाणिज्य आणि व्यवहारसंबंधांचे स्वातंत्र्य आणि संसदेच्या दोन सभागृहांची संयुक्त बैठक. |
| 7. जर्मनीचे वेमार संविधान | आणीबाणीच्या काळात मूलभूत हक्कांना स्थगिती. |
| 8. सोव्हिएत संविधान (यूएसएसआर, आता रशिया) | प्रस्तावनेत मूलभूत कर्तव्ये आणि न्यायाचा आदर्श सामाजिक, आर्थिक आणि राजकीय). |
| 9. फ्रेंच राज्यघटना | प्रजासत्ताक आणि प्रस्तावनेतील स्वातंत्र्य, समानता आणि बंधुता यांचे आदर्श. |
| 10. दक्षिण आफ्रिकन राज्यघटना | राज्यघटनेत सुधारणा आणि राज्यसभेच्या सदस्यांच्या निवडीची प्रक्रिया. |
| 11. जपानी संविधान | कायद्याने स्थापन केलेली प्रक्रिया. |
+--------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
The correct answer is a-1, b-3, c-4, d-2.
• Emergency provisions were included in the Government of India act, 1935. Indian Constitution borrowed these provisions.
• Suspension of Fundamental rights During Emergency: This feature was borrowed from the constitution of Wiemer Germany.
Related Concepts:
• Sources of the Constitution
+-------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| Sources | Features Borrowed |
+-------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
| 1.Government of India Act of 1935 | Federal Scheme, Office of the governor, Judiciary, Public Service Commissions, Emergency provisions, and administrative details. |
| 2. British Constitution | Parliamentary government, Rule of Law, legislative procedure, single citizenship, cabinet system, prerogative writs , parliamentary privileges, and bicameralism. |
| 3. US Constitution | Fundamental rights, independence of the judiciary, judicial review, impeachment of the president, removal of Supreme Court and high court judges, and post of vice-president. |
| 4. Irish Constitution | Directive Principles of State Policy, the nomination of members to Rajya Sabha, and method of election of the president. |
| 5. Canadian Constitution | Federation with a strong Centre, vesting of residuary powers in the Centre, the appointment of state governors by the Centre, and advisory jurisdiction of the Supreme Court. |
| 6. Australian Constitution | Concurrent List, freedom of trade, commerce and intercourse, and a joint sitting of the two Houses of Parliament. |
| 7. Weimar Constitution of Germany | Suspension of Fundamental Rights during Emergency. |
| 8. Soviet Constitution (USSR, now Russia) | Fundamental duties and the ideal of justice (social, economic, and political) in the Preamble. |
| 9. French Constitution | Republic and the ideals of liberty, equality, and fraternity in the Preamble. |
| 10. South African Constitution | Procedure for amendment of the Constitution and election of members of Rajya Sabha. |
| 11. Japanese Constitution | The procedure established by Law. |
+-------------------------------------------+-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('a-1, b-2, c-3, d-4') आणि पर्याय 3 ('a-1, b-3, c-4, d-2') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('a-1, b-2, c-3, d-4') with Option 3 ('a-1, b-3, c-4, d-2'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → a-1, b-3, c-4, d-2'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'a-1, b-3, c-4, d-2' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → a-1, b-3, c-4, d-2'. Associate Constitutional Clause directly with 'a-1, b-3, c-4, d-2'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('a-4, b-3, c-1, d-2'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'a-1, b-3, c-4, d-2' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('a-2, b-4, c-3, d-1'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'a-1, b-3, c-4, d-2' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('a-1, b-2, c-3, d-4'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'a-1, b-3, c-4, d-2' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('a-1, b-3, c-4, d-2') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('a-4, b-3, c-1, d-2'): Incorrect. As per official verified records, 'a-1, b-3, c-4, d-2' is the valid fact.
• Option 2 ('a-2, b-4, c-3, d-1'): Incorrect. As per official verified records, 'a-1, b-3, c-4, d-2' is the valid fact.
• Option 4 ('a-1, b-2, c-3, d-4'): Incorrect. As per official verified records, 'a-1, b-3, c-4, d-2' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('a-1, b-3, c-4, d-2').