MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Constitutional Amendments, Schedules & Emergency FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय राज्यघटनेच्या दहाव्या अनुसूचीमध्ये काय आहे?

What does the Tenth Schedule of the Constitution of India contain?

पर्याय (Options):
A

भाषा

B

पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

तीन सूची - केंद्र, राज्य आणि समवर्ती

D

राज्यसभेच्या जागांचे वाटप

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर पक्ष बदलण्याच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी हे आहे. • भारतीय राज्यघटनेची दहावी अनुसूची संसद व राज्य विधिमंडळातील सदस्यांनी पक्षांतराच्या कराणामुळे अपात्रता ठरवते. • हे 52 व्या घटना दुरुस्ती अधिनियमांतर्गत जोडले गेले, याला पक्षांतरबंदी कायदा (1985) म्हणून देखील ओळखले जाते. • मुळात भारतीय राज्यघटनेमध्ये 22 भाग, 395 अनुच्छेद आणि 8 अनुसूची होत्या; सध्या राज्यघटनेमध्ये 12 अनुसूची , 22 भाग व 448 अनुच्छेद आहेत. • भारतीय राज्यघटनेचा अनुच्छेद आठ भाषांचे वर्णन केले आहे. • मुळात त्यावेळी 14 भाषा होत्या; सध्या राज्यघटनेमध्ये २२ भाषा आहेत. • भारतीय राज्यघटनेच्या सातवी अनुसूचीमध्ये केंद्र आणि राज्ये यांच्यामध्ये सत्ता विभागणी (केंद्राची सूची, राज्याची सूची व समवर्ती सूची) असते. • राज्यघटनेच्या चौथ्या अनुच्छेदामध्ये राज्यसभेतील विविध राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना जागावाटपाचे वर्णन केले आहे. +---------------------------------------------------------------------------+---------+ | यांच्याशी संबंधित तरतूदी | अनुसूची | +---------------------------------------------------------------------------+---------+ | राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेश | पहिली | | राष्ट्रपती, राज्यपाल, अध्यक्ष यांचे वित्त, भत्ते आणि वेतन | दुसरी | | शपथ आणि पुष्टीकरण यांचे प्रकार | तिसरी | | राज्यसभेत विविध राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांना जागा वाटप. | चौथी | | अनुसूची विभाग आणि जनजाती यांचे प्रशासन आणि नियंत्रण | पाचवी | | ईशान्येकडील राज्यांमधील आदिवासींचे प्रशासन आणि नियंत्रण. | सहावी | | संघ आणि राज्ये यांच्यात सत्ता विभागणे. | सातवी | | भाषा, मुळात त्यामध्ये 14 भाषा होत्या. सध्या राज्यघटनांमध्ये 22 भाषा आहेत. | आठली | | कायदे आणि नियमन | नववी | | पक्षांतराच्या कारणावरून संसद आणि राज्य विधानसभेच्या सदस्यांची अपात्रता. | दहावी | | पंचायतचे अधिकार, प्राधिकार आणि जबाबदाऱ्या | अकरावी | | नगरपालिकांचे अधिकार, प्राधिकार आणि जबाबदाऱ्या | बारावी | +---------------------------------------------------------------------------+---------+
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('तीन सूची - केंद्र, राज्य आणि समवर्ती') आणि पर्याय 2 ('पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('भाषा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी' हे ठरते. • पर्याय 3 ('तीन सूची - केंद्र, राज्य आणि समवर्ती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('राज्यसभेच्या जागांचे वाटप'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('पक्षांतराच्या कारणामुळे अपात्रतेसंबंधित तरतुदी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 02

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+