सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर 370 (पर्याय 1) हे आहे.
सविस्तर घटनात्मक विश्लेषण:
1. अनुच्छेद 370: भारतीय संविधानाच्या भाग XXI ("तात्पुरत्या, संक्रमणकालीन आणि विशेष तरतुदी") अंतर्गत अनुच्छेद 370 समाविष्ट केले गेले होते. या अन्वये जम्मू आणि काश्मीरला विशेष स्वायत्त दर्जा देण्यात आला होता.
2. विशेष स्वायत्तता: J&K ला स्वतःचे स्वतंत्र संविधान तयार करण्याचा आणि स्वतःचा राज्यध्वज बाळगण्याचा अधिकार होता. संरक्षण, परराष्ट्र व्यवहार, आणि दळणवळण या 3 विषयांव्यतिरिक्त इतर केंद्रीय कायद्यांना लागू करण्यासाठी राज्य विधानसभेची संमती आवश्यक होती.
3. 2019 ची पुनर्रचना: 5 ऑगस्ट 2019 रोजी राष्ट्रपतींचे आदेश व संसदेच्या कायद्याने (J&K Reorganisation Act 2019) कलम 370 मधील विशेष तरतुदी रद्दबातल केल्या आणि 31 ऑक्टोबर 2019 पासून राज्याचे जम्मू-काश्मीर आणि लडाख अशा दोन केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये विभाजन केले.
पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• पर्याय १ (370): बरोबर उत्तर; जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देणारे अनुच्छेद.
• पर्याय २ (100): संसदेतील मतदान, सभागृहांची रिक्त पदे असताना कार्य करण्याची क्षमता आणि गणपूर्ती (कोरम = 1/10).
• पर्याय ३ (111): संसदेने संमत केलेल्या विधेयकांना राष्ट्रपतींची संमती (Assent to Bills).
• पर्याय ४ (12): मूलभूत हक्कांसाठी भाग III मधील 'राज्यसंस्थेची' व्याख्या (Definition of State).
परीक्षेतील गुगली / चूक (Exam Trap):
काही विद्यार्थी अनुच्छेद 370 आणि 371 मधील इतर राज्यांच्या विशेष तरतुदींमध्ये गल्लत करतात (जसे 371 महाराष्ट्र/गुजरात, 371A नागालँड). जम्मू-काश्मीरसाठीचे स्वतंत्र व व्यापक अनुच्छेद 370 होते.
स्मृती रूपक (Memory Booster):
J&K चा विशेष दर्जा = कलम 370 (5 ऑगस्ट 2019 रोजी निष्प्रभ).
The correct answer is 370 (Option 1).
Comprehensive Constitutional Derivation:
1. Article 370: Placed in Part XXI of the Indian Constitution ("Temporary, Transitional and Special Provisions"), Article 370 conferred special autonomous status upon Jammu & Kashmir.
2. Key Provisions: J&K had its own Constitution and state flag. Except for Defense, Foreign Affairs, and Communications, Parliamentary laws required the state government's concurrence.
3. Abrogation (August 2019): On 5 August 2019, through Presidential Orders and the J&K Reorganisation Act, 2019, its special status was rendered inoperative, bifurcating the state into UT of J&K and UT of Ladakh on 31 October 2019.
Option Elimination:
• Option 1 (370): Correct Answer; J&K special status article.
• Option 2 (100): Voting in Parliament and Quorum (1/10th of total strength).
• Option 3 (111): President's assent to Bills.
• Option 4 (12): Definition of 'State' in Part III.
Exam Trap:
Do not confuse Article 370 (J&K) with Article 371 provisions (Maharashtra, Gujarat, Nagaland, Assam, etc.).
Memory Booster:
Special Status of J&K = Article 370.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
स्पष्टीकरणाची आकृती / संदर्भ तक्ता
**
काही विद्यार्थी अनुच्छेद 370 आणि 371 मधील इतर राज्यांच्या विशेष तरतुदींमध्ये गल्लत करतात (जसे 371 महाराष्ट्र/गुजरात, 371A नागालँड). जम्मू-काश्मीरसाठीचे स्वतंत्र व व्यापक अनुच्छेद 370 होते.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('100') with Option 1 ('370'). Distinguish the exact context before marking.
**
J&K चा विशेष दर्जा = कलम 370 (5 ऑगस्ट 2019 रोजी निष्प्रभ).
Mnemonic: 'Article 370 → 370'. Associate Article 370 directly with '370'. Remember this core constitutional pairing.
**
• पर्याय १ (370): बरोबर उत्तर; जम्मू-काश्मीरला विशेष दर्जा देणारे अनुच्छेद.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('100'): Incorrect. As per official verified records, '370' is the valid fact.
• Option 3 ('111'): Incorrect. As per official verified records, '370' is the valid fact.
• Option 4 ('12'): Incorrect. As per official verified records, '370' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('370').