Polity
Constitutional Bodies (Election Commission, CAG, UPSC, Finance Commission)
FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य पर्याय 1989 आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• 1950 मध्ये ऑक्टोबर 1989 पर्यंत निवडणूक आयोगाची स्थापना करण्यात आली तेव्हा ही एकल सदस्यीय संस्था होती, ज्यामध्ये फक्त मुख्य निवडणूक आयुक्त हे एकमेव सदस्य होते.
• निवडणूक आयुक्त दुरुस्ती कायदा 1989 नंतर ही बहुसदस्यीय संस्था बनली आहे.
• ऑक्टोबर 1989 पासून आजपर्यंत, एक मुख्य निवडणूक आयुक्त आणि दोन निवडणूक आयुक्तांसह हा तीन सदस्यीय आयोग आहे.
• एस.एस. धनोआच्या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाच्या निरीक्षणामुळे आणि CEC ने घेतलेल्या काही वादग्रस्त निर्णयांमुळे आयोग आणि भारत सरकार यांच्यात गंभीर संघर्ष निर्माण झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर, नंतर बहु-सदस्यीय निवडणूक आयोगाची तरतूद करण्याचा निर्णय घेतला.
पूरक माहिती:
• भारतीय निवडणूक आयोग (अनुच्छेद 324 ते 329) ची स्थापना 25 जानेवारी 1950 रोजी झाली;
• ही संस्था लोकसभा, राज्यसभा, राज्य विधानसभा, राज्य विधान परिषद आणि देशाच्या राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपतींच्या कार्यालयांच्या निवडणुकांचे व्यवस्थापन करते.
• मुख्य निवडणूक आयुक्त - राजीव कुमार
The correct option is 1989.
Explanation & Key Takeaways:
• The Election Commission was a single-member body when it was set up in 1950 till October 1989, with only the Chief Election Commissioner as its only member.
• After the Election Commissioner Amendment Act 1989, it has been made a multi-member body.
• Since October 1989 up to today, it is a three-member commission with one Chief Election Commissioner and two election commissioners.
• Prompted by the Supreme Court's observation in S. S. Dhanoa's case and also in the wake of certain controversial decisions taken by the CEC resulting in a serious confrontation between the Commission and the Government of India, the latter decided to provide for a Multi-member Election Commission.
Related Concepts:
• The Election Commission of India (Articles 324 to 329) was formed on 25 January 1950;
• The body administers elections to the Lok Sabha, Rajya Sabha, state Legislative Assemblies, state legislative Councils, and the offices of the President and Vice President of the country.
• Chief Election Commissioner of India is Gyanesh Kumar
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1994') आणि पर्याय 3 ('1989') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('1994') with Option 3 ('1989'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 324 → 1989'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 324 चा संबंध थेट '1989' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → 1989'. Associate Constitutional Clause directly with '1989'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('1995'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1989' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('1985'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1989' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('1994'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '1989' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('1989') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('1995'): Incorrect. As per official verified records, '1989' is the valid fact.
• Option 2 ('1985'): Incorrect. As per official verified records, '1989' is the valid fact.
• Option 4 ('1994'): Incorrect. As per official verified records, '1989' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('1989').