Polity
Constitutional Bodies (Election Commission, CAG, UPSC, Finance Commission)
FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे अनुच्छेद 324.
मुख्य मुद्दे
• भारतीय संविधानातील अनुच्छेद 324 मध्ये भारताच्या निवडणूक आयोगाची स्थापना करण्याची तरतूद आहे.
• संसद, राज्य विधानसभा आणि राष्ट्रपती व उपराष्ट्रपतींच्या निवडणुकांचे अधीक्षण, मार्गदर्शन आणि नियंत्रण करण्याची जबाबदारी निवडणूक आयोगाची आहे.
• हे एक स्वतंत्र संवैधानिक प्राधिकरण आहे, जे देशात मुक्त आणि निष्पक्ष निवडणुका सुनिश्चित करते.
• निवडणूक आयोगात मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) आणि भारताचे राष्ट्रपती वेळोवेळी नियुक्त करू शकणारे इतर निवडणूक आयुक्त यांचा समावेश असतो.
अतिरिक्त माहिती
• अनुच्छेद 368: हा अनुच्छेद भारताच्या संविधानात सुधारणा करण्याची प्रक्रिया प्रदान करतो. हे सुधारणांचे प्रकार आणि प्रत्येकासाठी पाळल्या जाणाऱ्या प्रक्रिया, ज्यात साधे बहुमत, विशेष बहुमत आणि राज्यांद्वारे अनुमोदन यांचा समावेश आहे, निर्दिष्ट करते.
• अनुच्छेद 256: अनुच्छेद 256 राज्यांच्या आणि केंद्राच्या संसदेने बनवलेल्या कायद्यांचे पालन सुनिश्चित करण्याच्या जबाबदारीशी संबंधित आहे. हे केंद्र सरकारला संसदीय कायद्यांच्या अंमलबजावणीची खात्री करण्यासाठी राज्यांना निर्देश देण्यास सक्षम करते.
• अनुच्छेद 150: अनुच्छेद 150 मध्ये केंद्र आणि राज्यांच्या खात्यांचा तपशील कोणत्या स्वरूपात ठेवावा हे निर्दिष्ट केले आहे. राष्ट्रपती, नियंत्रक आणि महालेखा परीक्षक (CAG) यांच्या सल्ल्यानुसार खाती विहित स्वरूपात ठेवली पाहिजेत असे यात नमूद केले आहे.
The correct answer is Article 324.
Explanation & Key Takeaways:
• Article 324 of the Indian Constitution provides for the establishment of the Election Commission of India.
• The Election Commission is responsible for the superintendence, direction, and control of elections to the Parliament, State Legislatures, and the offices of the President and Vice-President.
• It is an independent constitutional authority, ensuring free and fair elections in the country.
• The Election Commission consists of the Chief Election Commissioner (CEC) and such other Election Commissioners as the President of India may appoint from time to time.
Related Concepts:
• Article 368: This article provides the procedure for amending the Constitution of India. It specifies the types of amendments and the processes to be followed for each, including simple majority, special majority, and ratification by states.
• Article 256: Article 256 deals with the obligation of the states and the Union to ensure compliance with laws made by Parliament. It empowers the Union government to issue directions to states to ensure the implementation of parliamentary laws.
• Article 150: Article 150 specifies the form in which the accounts of the Union and states shall be kept. It mentions that the accounts are to be maintained in a form prescribed by the President on the advice of the Comptroller and Auditor General (CAG).
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कलम 150') आणि पर्याय 3 ('कलम 324') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Article 150') with Option 3 ('Article 324'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 324 → कलम 324'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 324 चा संबंध थेट 'कलम 324' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 324 → Article 324'. Associate Article 324 directly with 'Article 324'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('कलम 368'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 324' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('कलम 256'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 324' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कलम 150'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कलम 324' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कलम 324') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Article 368'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 324' is the valid fact.
• Option 2 ('Article 256'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 324' is the valid fact.
• Option 4 ('Article 150'): Incorrect. As per official verified records, 'Article 324' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Article 324').