योग्य उत्तर विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• संविधानिक आदेश: भारतीय संविधानाचे अनुच्छेद 371(2)(a) महाराष्ट्र राज्याच्या राज्यपालांना विशेष जबाबदारी प्रदान करते.
• राज्यपालांचे अधिकार: हा तरतूद राज्यपालांना राज्याच्या विशिष्ट क्षेत्रांसाठी वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करण्याचा अधिकार देते.
• निर्दिष्ट क्षेत्रे: (1) विदर्भ, (2) मराठवाडा आणि (3) उर्वरित महाराष्ट्र.
• उद्देश: या मंडळांचा उद्देश विकासासाठी निधीचे समान वाटप सुनिश्चित करणे आणि या क्षेत्रांसाठी रोजगार आणि शिक्षणात समान संधींना प्रोत्साहन देणे आहे, ज्यामुळे ऐतिहासिक असमतोल दूर होईल.
पूरक माहिती:
• कोकण, खान्देश, देश: जरी हे महाराष्ट्रातील सुप्रसिद्ध भौगोलिक आणि सांस्कृतिक प्रदेश असले तरी, अनुच्छेद 371(2)(a) च्या संविधानिक मजकुरात वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करण्याच्या उद्देशाने स्पष्टपणे उल्लेखलेल्या श्रेणींमध्ये ते नाहीत. विदर्भ आणि मराठवाडा वगळता इतर सर्व प्रदेशांना संविधान 'उर्वरित महाराष्ट्र' या एकाच छत्राखाली गटबद्ध करते.
The correct answer is Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra.
Explanation & Key Takeaways:
• Constitutional Mandate: Article 371(2)(a) of the Indian Constitution grants the Governor of Maharashtra a special responsibility.
• Empowerment of Governor: This provision empowers the Governor to establish statutory development boards for specific regions of the state.
• Specified Regions: (1) Vidarbha, (2) Marathwada, and (3) the rest of Maharashtra.
• Purpose: The objective of these boards is to ensure equitable allocation of funds for development and to promote equitable opportunities in employment and education for these regions, addressing historical imbalances.
Related Concepts:
• Konkan, Khandesh, Desh: While these are well-known geographical and cultural regions within Maharashtra, they are not the categories explicitly mentioned in the constitutional text of Article 371(2)(a) for the purpose of establishing statutory development boards. The constitution groups all regions other than Vidarbha and Marathwada under the single umbrella of 'the rest of Maharashtra'.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('कोकण, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्र') आणि पर्याय 3 ('विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Konkan, Marathwada, and Western Maharashtra') with Option 3 ('Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'कलम 371 → विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र'. भारतीय राज्यघटनेत कलम 371 चा संबंध थेट 'विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Article 371 → Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra'. Associate Article 371 directly with 'Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('विदर्भ, कोकण आणि खान्देश'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('मराठवाडा, कोकण आणि देश'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('कोकण, मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्र'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्र') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Vidarbha, Konkan, and Khandesh'): Incorrect. As per official verified records, 'Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra' is the valid fact.
• Option 2 ('Marathwada, Konkan, and Desh'): Incorrect. As per official verified records, 'Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra' is the valid fact.
• Option 4 ('Konkan, Marathwada, and Western Maharashtra'): Incorrect. As per official verified records, 'Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('Vidarbha, Marathwada, and the rest of Maharashtra').