MPSC Test Logo mpsctest.in
Polity Fundamental Rights, DPSP & Fundamental Duties FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

भारतीय संविधानातील "राज्याच्या धोरणाची निर्देशक तत्त्वे (DPSP)" ही संकल्पना कोणत्या देशाच्या संविधानातून घेण्यात आली आहे?

The concept of "Directive Principles of State Policy (DPSP)" in the Indian Constitution has been borrowed from the Constitution of which country?

पर्याय (Options):
A

आयर्लंड

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका

C

युनायटेड किंगडम

D

कॅनडा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
या प्रश्नाचे योग्य उत्तर आयर्लंड आहे. महत्वाचे मुद्दे • भारतीय संविधानातील राज्याच्या धोरणाची निर्देशक तत्त्वे (DPSP) ही संकल्पना आयर्लंडच्या संविधानातून घेण्यात आली आहे, जे १९३७ मध्ये लागू करण्यात आले. • DPSPs भारतीय संविधानाच्या भाग IV मध्ये समाविष्ट आहेत, जे अनुच्छेद ३६ ते ५१ मध्ये आहेत. • हे सिद्धांत गैर-न्यायप्रविष्ट आहेत, म्हणजे ते कोणत्याही न्यायालयात लागू करता येत नाहीत, परंतु देशाच्या प्रशासनामध्ये ते मूलभूत मानले जातात. • DPSPs चा उद्देश सामाजिक-आर्थिक न्याय सुनिश्चित करून आणि समाजाच्या कल्याणासाठी सकारात्मक कृती करण्यासाठी राज्याला मार्गदर्शन करून कल्याणकारी राज्य निर्माण करणे आहे. • हे सरकारला न्याय, समता आणि स्वातंत्र्याच्या तत्त्वांचे पालन करणारे कायदे आणि धोरणे तयार करण्यासाठी एक मार्गदर्शक चौकट म्हणून काम करतात. • आयर्लंडच्या संविधानाने भारतीय संविधानाच्या निर्मात्यांना प्रभावित केले कारण आयर्लंडने हे तत्त्व स्वीकारले तेव्हा एका नव्याने स्वतंत्र झालेल्या राज्यासमोर समान आव्हाने होती. • DPSPs मधील प्रमुख तरतुदींमध्ये समान न्यायाला प्रोत्साहन देणे, मोफत कायदेशीर मदत सुनिश्चित करणे, ग्रामपंचायती आयोजित करणे, काम करण्याचा अधिकार प्रदान करणे आणि सार्वजनिक आरोग्य सुधारणे यांचा समावेश आहे. अतिरिक्त माहिती • युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका • भारतीय संविधानाने मूलभूत अधिकार आणि सर्वोच्च न्यायालयाची रचना या संकल्पना अमेरिकेच्या संविधानातून घेतल्या आहेत. • अमेरिकेचे संविधान न्यायिक पुनरावलोकनाच्या तत्त्वावर आणि कार्यकारी, विधान आणि न्यायपालिका शाखांमधील अधिकारांच्या विभाजनावर जोर देते. • युनायटेड किंगडम • भारतीय संविधानाने यू.के.च्या संविधानातून संसदीय शासन प्रणाली आणि कायद्याचे राज्य हे तत्त्व स्वीकारले आहे. • एकल नागरिकत्व असण्याची संकल्पना आणि मंत्रिमंडळ प्रणालीची कल्पना देखील ब्रिटिश मॉडेलवर आधारित आहे. • कॅनडा • भारताची संघीय शासन रचना, केंद्र आणि राज्यांमधील अधिकारांचे विभाजन अंशतः कॅनेडियन संविधानाने प्रभावित आहे. • कॅनडाच्या संविधानाने केंद्र सरकारकडे असलेल्या अधिकारांची अवशिष्ट यादी (residuary list) ची कल्पना देखील दिली.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका') आणि पर्याय 1 ('आयर्लंड') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: 'कलम ३६ → आयर्लंड'. भारतीय राज्यघटनेत कलम ३६ चा संबंध थेट 'आयर्लंड' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'आयर्लंड' हे ठरते. • पर्याय 3 ('युनायटेड किंगडम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'आयर्लंड' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कॅनडा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'आयर्लंड' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('आयर्लंड') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद 243W द्वारे मिळालेल्या अधिकारांचा वापर प्रामुख्याने कोणती संस्था करते?

Polity MPSC सराव प्रश्न

मंत्रिमंडळाच्या सामूहिक उत्तरदायित्वाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या: विधान 1: केंद्रीय मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते. विधान 2: द्विसदनीय राज्यांमध्ये, राज्य मंत्रिमंडळ विधान परिषदेला जबाबदार असते. दिलेल्यापैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Polity MPSC सराव प्रश्न

भारतीय संविधानानुसार, भारताच्या निवडणूक आयुक्तांचा कमाल कार्यकाळ किती असतो?

Polity MPSC सराव प्रश्न

अनुच्छेद 300A अंतर्गत मालमत्तेच्या अधिकाराचे कायदेशीर स्वरूप काय आहे?

Polity MPSC सराव प्रश्न

जोड्या लावा. +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | | भारतीय संविधानातील अनुच्छेद | | या अनुच्छेदांनी दिलेले अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+ | A. | अनुच्छेद 19(b) | i. | संघटना बनवण्याचा अधिकार | | B. | अनुच्छेद 19(c) | ii. | शांततापूर्ण आणि शस्त्रविरहित एकत्र येण्याचा अधिकार (निरुद्ध संमेलन) | | C. | अनुच्छेद 19(d) | iii. | संपूर्ण भारतात मुक्तपणे फिरण्याचा अधिकार | +----+-----------------------------+------+---------------------------------------------------------------------+