योग्य उत्तर आहे विभागीय आयुक्त.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• महाराष्ट्राच्या महसूल प्रशासनामध्ये, निष्पक्षता आणि पुनरावलोकन सुनिश्चित करण्यासाठी अपीलांसाठी एक सुस्थापित पदानुक्रमित रचना आहे.
• या श्रेणीबद्ध रचनेत, विभागीय आयुक्त हे विभागासाठी नियुक्त केलेले अपीलीय अधिकारी आहेत.
• अधिकारक्षेत्र: जिल्हाधिकाऱ्याने दिलेल्या महसूल-संबंधित आदेशाविरुद्धचे अपील त्या विशिष्ट महसूल विभागाच्या विभागीय आयुक्तांकडे दाखल केले जाते.
• पुढील अपील: विभागीय आयुक्तांच्या आदेशाविरुद्धचे अपील नंतर महाराष्ट्र महसूल न्यायाधिकरण (MRT) किंवा राज्य सरकारकडे करता येते.
पूरक माहिती:
• राज्य सरकार: राज्य सरकार (किंवा महाराष्ट्र महसूल न्यायाधिकरण) हे अंतिम अपीलीय प्राधिकरण आहे, जे विभागीय आयुक्तांच्या आदेशाविरुद्धची अपीले ऐकते.
• उपविभागीय अधिकारी: SDO हे जिल्हाधिकाऱ्यांपेक्षा श्रेणीमध्ये खाली आहेत. SDO तहसीलदारांच्या आदेशांविरुद्धची अपीले ऐकतात.
• उच्च न्यायालय: उच्च न्यायालयाला सर्व प्रशासकीय संस्थांवर रिट अधिकारक्षेत्र आहे, परंतु जिल्हाधिकाऱ्यांच्या आदेशाविरुद्धचे वैधानिक पहिले अपील थेट उच्च न्यायालयाकडे नसून विभागीय आयुक्तांकडे असते.
The correct answer is The Divisional Commissioner.
Explanation & Key Takeaways:
• Maharashtra's revenue administration has a well-defined hierarchical structure for appeals to ensure fairness and review.
• In this hierarchy, the Divisional Commissioner is the designated appellate authority for the division.
• Jurisdiction: An appeal against a revenue-related order passed by a District Collector is filed with the Divisional Commissioner of that particular revenue division.
• Further Appeal: An appeal against the Divisional Commissioner's order can then be made to the Maharashtra Revenue Tribunal (MRT) or the State Government.
Related Concepts:
• The State Government: The State Government (or the Maharashtra Revenue Tribunal) is the final appellate authority, hearing appeals against the orders of the Divisional Commissioner.
• The Sub-Divisional Officer: The SDO is lower in the hierarchy than the Collector. The SDO hears appeals against the orders of a Tehsildar.
• The High Court: The High Court has writ jurisdiction over all administrative bodies, but the statutory first appeal against a Collector's order lies with the Divisional Commissioner, not directly with the High Court.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('राज्य सरकार') आणि पर्याय 4 ('विभागीय आयुक्त') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('The State Government') with Option 4 ('The Divisional Commissioner'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: 'घटनात्मक तरतूद → विभागीय आयुक्त'. भारतीय राज्यघटनेत घटनात्मक तरतूद चा संबंध थेट 'विभागीय आयुक्त' या तरतुदीशी जोडलेला आहे. परीक्षेसाठी ही जोडी कायम ध्यानात ठेवा.
Mnemonic: 'Constitutional Clause → The Divisional Commissioner'. Associate Constitutional Clause directly with 'The Divisional Commissioner'. Remember this core constitutional pairing.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('राज्य सरकार'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विभागीय आयुक्त' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('उपविभागीय अधिकारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विभागीय आयुक्त' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('उच्च न्यायालय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विभागीय आयुक्त' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('विभागीय आयुक्त') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('The State Government'): Incorrect. As per official verified records, 'The Divisional Commissioner' is the valid fact.
• Option 2 ('The Sub-Divisional Officer'): Incorrect. As per official verified records, 'The Divisional Commissioner' is the valid fact.
• Option 3 ('The High Court'): Incorrect. As per official verified records, 'The Divisional Commissioner' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('The Divisional Commissioner').