योग्य उत्तर व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेरोजगारी आहे
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• एखादी व्यक्ती जी सक्रियपणे रोजगार शोधत असतो त्याला काम मिळत नाही तेव्हा बेकारी उद्भवते.
• हे सहसा अर्थव्यवस्थेच्या आरोग्याचे उपाय म्हणून वापरले जाते.
• बेकारीचे प्रकार
• प्रच्छन्न बेकारी:
• वास्तविक गरजेपेक्षा जास्त लोक काम करतात तेव्हाची घटना. म्हणून विधान 1 योग्य आहे.
• उदाहरण: भारतातील कृषी आणि असंघटित क्षेत्र.
• हंगामी बेकारी:
• वर्षाच्या ठराविक हंगामात बेकारी येते.
• उदाहरण: शेतमजूर.
• रचनात्मक बेकारी:
• नोकऱ्या आणि बाजारात उपलब्ध कामगारांची कौशल्ये यांच्यातील विसंगतीमुळे उद्भवलेली बेकारी. म्हणून, विधान 2 योग्य आहे.
• अनेकांना आवश्यक कौशल्ये नसल्यामुळे आणि कमी शैक्षणिक पातळीमुळे नोकऱ्या मिळत नाहीत.
• चक्रीय बेकारी:
• हा व्यवसाय चक्राचा परिणाम आहे. म्हणून विधान 3 योग्य नाही.
• मंदीच्या काळात बेकारी वाढते आणि आर्थिक वाढीसह ती घटते.
• तांत्रिक बेकारी:
• तंत्रज्ञानातील बदलांमुळे नोकऱ्यांचे होणारे नुकसान.
• बदलजन्य बेकारी:
• बदलजन्य बेकारीला शोध बेकारी असेही म्हणतात. म्हणून, विधान 4 योग्य नाही.
• एखादी व्यक्ती नवीन नोकरी शोधत असते किंवा नोकरी दरम्यान स्विच करत असते तेव्हा ते नोकऱ्यांमधील कालावधीचा संदर्भ देते.
• स्वैच्छिक बेकारी:
• याचा अर्थ लोक योग्य नोकरी कराराशिवाय अनौपचारिकपणे काम करत आहेत.
• या व्यक्तींना 'बेकार' मानले जाते कारण त्यांच्या कामाच्या नोंदी कधीही ठेवल्या जात नाहीत.
The correct answer is Unemployment during the recessionary phase of the trade cycle
Explanation & Key Takeaways:
• Unemployment occurs when a person who is actively searching for employment is unable to find work.
• It is often used as a measure of the health of the economy.
• Types of Unemployment
• Disguised Unemployment:
• The phenomenon when more people are employed than actually needed. Hence statement 1 is correct.
• Example: agricultural and the unorganized sectors of India.
• Seasonal Unemployment:
• Unemployment occurs during certain seasons of the year.
• Example: Agricultural laborers.
• Structural Unemployment:
• Unemployment arising from the mismatch between the jobs and the skills of the available workers in the market. Hence statement 2 is correct.
• Many people do not get jobs due to a lack of requisite skills and due to the poor educational level.
• Cyclical Unemployment:
• It is the result of the business cycle. Hence statement 3 is not correct.
• Unemployment rises during recessions and declines with economic growth.
• Technological Unemployment:
• It is the loss of jobs due to changes in technology.
• Frictional Unemployment:
• Frictional Unemployment is also known as Search Unemployment. Hence statement 4 is not correct.
• It refers to the time lag between the jobs when an individual is searching for a new job or is switching between the jobs.
• Vulnerable Employment:
• This means people are working informally without proper job contracts.
• These persons are deemed ‘unemployed’ since records of their work are never maintained.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('प्रच्छन्न बेकारी') आणि पर्याय 1 ('व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('Disguised unemployment') with Option 1 ('Unemployment during recessionary phase of trade cycle'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी'. अर्थव्यवस्थेत Poverty, Unemployment & Human Developmentचा थेट संबंध 'व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — 'Unemployment during recessionary phase of trade cycle'. Link Poverty, Unemployment & Human Development with 'Unemployment during recessionary phase of trade cycle'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('प्रच्छन्न बेकारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('हंगामी बेकारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('स्वैच्छिक बेकारी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('व्यापार चक्राच्या मंदीच्या टप्प्यात बेकारी') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('Disguised unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Unemployment during recessionary phase of trade cycle' is the valid fact.
• Option 3 ('Seasonal unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Unemployment during recessionary phase of trade cycle' is the valid fact.
• Option 4 ('Voluntary unemployment'): Incorrect. As per official verified records, 'Unemployment during recessionary phase of trade cycle' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('Unemployment during recessionary phase of trade cycle').