MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Poverty, Unemployment & Human Development FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

एखाद्या देशात नोकऱ्या उपलब्ध आहेत परंतु तरीही लोक बेरोजगार आहेत कारण कंपन्यांची गरज काय आहे आणि कामगार काय देऊ शकतात यात एक गंभीर विसंगती आहे. या प्रकारची बेरोजगारी म्हणून संदर्भित आहे:

In a country, jobs are available but still people are unemployed as there is a serious mismatch between what companies need and what workers can offer. This kind of unemployment is referred as:

पर्याय (Options):
A

चक्रीय

B

स्ट्रक्चरल

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

हंगामी

D

घर्षण

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर आहे स्ट्रक्चरल बेरोजगारी. मुख्य मुद्दे • बेरोजगारी उद्भवते जेव्हा एखादी व्यक्ती जो सक्रियपणे रोजगार शोधत आहे त्याला काम मिळत नाही. • अर्थव्यवस्थेच्या आरोग्याचे मोजमाप म्हणून बेरोजगारीचा वापर केला जातो. बेरोजगारीचे सर्वात वारंवार मोजमाप म्हणजे बेरोजगारीचा दर, जो बेरोजगार लोकांची संख्या कामगार दलातील लोकांच्या संख्येने विभाजित केला जातो. • नॅशनल सॅम्पल सर्व्हे ऑर्गनायझेशन (NSSO) एखाद्या व्यक्तीच्या खालील क्रियाकलाप स्थितींवर रोजगार आणि बेरोजगारीची व्याख्या करते: • कार्यरत (आर्थिक कार्यात गुंतलेले) म्हणजे, 'नियोजित'. • कामासाठी शोधत किंवा उपलब्ध म्हणजे, 'बेरोजगार'. • कामासाठी शोधत नाही किंवा उपलब्ध नाही. • बेरोजगारीचा दर = (बेरोजगार कामगार / एकूण कामगार शक्ती) x 100 • भारतातील बेरोजगारीचे प्रकार: • प्रच्छन्न बेरोजगारी: • ही एक अशी घटना आहे ज्यामध्ये प्रत्यक्षात आवश्यकतेपेक्षा जास्त लोक काम करतात. • हे प्रामुख्याने भारतातील कृषी आणि असंघटित क्षेत्रांमध्ये आढळते. • हंगामी बेरोजगारी: • ही बेरोजगारी आहे जी वर्षाच्या विशिष्ट हंगामात येते. • भारतातील शेतमजुरांना वर्षभर क्वचितच काम असते. • स्ट्रक्चरल बेरोजगारी: • बाजारात उपलब्ध नोकऱ्या आणि बाजारात उपलब्ध कामगारांची कौशल्ये यांच्यातील विसंगतीमुळे उद्भवणारी ही बेरोजगारीची श्रेणी आहे. • भारतातील बर्‍याच लोकांना आवश्यक कौशल्याअभावी नोकरी मिळत नाही आणि कमी शैक्षणिक पातळीमुळे त्यांना प्रशिक्षण देणे कठीण होते. • चक्रीय बेरोजगारी: • हा व्यवसाय चक्राचा परिणाम आहे, जेथे मंदीच्या काळात बेरोजगारी वाढते आणि आर्थिक वाढीसह घटते. • भारतात चक्रीय बेरोजगारीची आकडेवारी नगण्य आहे. ही एक घटना आहे जी बहुतेक भांडवलशाही अर्थव्यवस्थांमध्ये आढळते. • तांत्रिक बेरोजगारी: तंत्रज्ञानातील बदलांमुळे नोकऱ्यांचे नुकसान होते. • घर्षण बेरोजगारी: • घर्षण बेरोजगारी, ज्याला शोध बेरोजगारी देखील म्हणतात, जेव्हा एखादी व्यक्ती नवीन नोकरी शोधत असते किंवा नोकऱ्यांमध्ये बदल करत असते तेव्हा नोकऱ्यांमधील वेळ अंतराचा संदर्भ देते. • दुसऱ्या शब्दांत, कर्मचार्‍याला नवीन नोकरी शोधण्यासाठी किंवा विद्यमान नोकरीवरून नवीन नोकरीकडे जाण्यासाठी वेळ लागतो, या अपरिहार्य वेळेच्या विलंबामुळे घर्षण बेरोजगारी निर्माण होते. ही बर्‍याचदा ऐच्छिक बेरोजगारी मानली जाते कारण ती नोकऱ्यांच्या कमतरतेमुळे उद्भवत नाही, परंतु प्रत्यक्षात, चांगल्या संधींच्या शोधात कामगार स्वतःच नोकरी सोडतात. • असुरक्षित रोजगार: • याचा अर्थ, लोक अनौपचारिकपणे काम करतात, योग्य नोकरीच्या कराराशिवाय आणि अशा प्रकारे कोणतेही कायदेशीर संरक्षण नसलेले. या लोकांना 'बेरोजगार' समजले जाते कारण त्यांच्या कामाच्या नोंदी कधीही ठेवल्या जात नाहीत. • हा भारतातील बेरोजगारीच्या मुख्य प्रकारांपैकी एक आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('हंगामी') आणि पर्याय 2 ('स्ट्रक्चरल') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'स्ट्रक्चरल'. अर्थव्यवस्थेत Poverty, Unemployment & Human Developmentचा थेट संबंध 'स्ट्रक्चरल' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('चक्रीय'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्ट्रक्चरल' हे ठरते. • पर्याय 3 ('हंगामी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्ट्रक्चरल' हे ठरते. • पर्याय 4 ('घर्षण'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'स्ट्रक्चरल' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('स्ट्रक्चरल') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]