MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy National Income, GDP & Economic Growth FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

वस्तू आणि सेवांच्या पुरवठ्यासाठी जात आणि गाव समुदाय यांच्यातील व्यवस्थेला काय म्हणतात?

What is the arrangement between the caste and the village community for the supply of goods and services called?

पर्याय (Options):
A

मॅनेजिंग सिस्टीम (व्यवस्थापन प्रणाली)

B

जंकयार्ड सिस्टीम (कचरा व्यवस्था प्रणाली)

C

जजमानी प्रथा (Jajmani system)

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

सिक्वेस्ट सिस्टीम (जप्ती प्रणाली)

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर जजमानी प्रथा (Jajmani system) हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • जजमानी प्रथा (Jajmani System): हा शब्द विशिष्ट जात-आधारित समाजांमध्ये, विशेषतः ग्रामीण भारताच्या काही भागांमध्ये आढळणाऱ्या पारंपारिक आर्थिक आणि सामाजिक व्यवस्थेचा संदर्भ देतो. ही प्रणाली गाव समुदायाची रचना आणि त्याच्या कार्याशी गुंतागुंतीने जोडलेली आहे. जजमानी प्रथेचे सार आणि कार्य स्पष्ट करणारे तपशीलवार मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत: • समुदाय-केंद्रित: जजमानी प्रथा मूळतः गावातील सामुदायिक जीवनात खोलवर रुजलेली आहे. ही प्रथा परस्पर अवलंबित्व आणि गाव समुदायातील विविध गरजांच्या पूर्ततेभोवती फिरते, ज्यामुळे सर्व सदस्यांना जीवनावश्यक वस्तू आणि सेवा उपलब्ध होतील याची खात्री केली जाते. • जाती-आधारित व्यवसाय: पारंपारिकपणे, विशिष्ट जाती विशिष्ट व्यवसायांशी संबंधित होत्या. याचा अर्थ असा की प्रत्येक जातीची ग्रामव्यवस्थेत एक निश्चित भूमिका होती, जी समुदायाच्या दैनंदिन जीवनासाठी आवश्यक वस्तू किंवा सेवांचे योगदान देत असे. उदाहरणार्थ, एखादी विशिष्ट जात शेतीसाठी, दुसरी कुंभारकामासाठी आणि तिसरी विणकामासाठी जबाबदार असू शकते. • सेवा आणि वस्तूंची देवाणघेवाण: चलन व्यवहारांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून असलेल्या आधुनिक अर्थव्यवस्थांच्या विपरीत, जजमानी प्रथेने सामाजिक दायित्वे आणि पारंपारिक पद्धतींवर आधारित वस्तू आणि सेवांच्या देवाणघेवाणीला सुलभ केले. यामध्ये वस्तुविनिमय पद्धती किंवा संरक्षण, अन्न किंवा इतर वस्तूंच्या बदल्यात सेवा प्रदान करणे समाविष्ट असू शकते. • सामाजिक एकता आणि समर्थन: या प्रथेने गावातील विविध जातींमधील सामाजिक एकता आणि परस्पर अवलंबित्व वाढवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. यामुळे टंचाईच्या किंवा आर्थिक अडचणीच्या काळातही सामूहिक आधार प्रणालीद्वारे समाजातील सदस्यांच्या मूलभूत गरजा पूर्ण केल्या जातील याची खात्री झाली. • सांस्कृतिक आणि सामाजिक निकष: जजमानी प्रथेचे कार्य सांस्कृतिक आणि सामाजिक निकषांशी खोलवर गुंफलेले होते. हे अलिखित नियम आणि परंपरांच्या संचाद्वारे शासित होते जे विविध जातींमधील संवाद आणि देवाणघेवाणीचे स्वरूप ठरवत असे. • उत्क्रांती आणि आव्हाने: आधुनिकीकरण, औद्योगिकीकरण आणि आर्थिक परिदृश्यातील बदलांच्या आगमनाने पारंपारिक जजमानी प्रथेला मोठ्या आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे. तथापि, या प्रणालीचे अवशेष अजूनही काही ग्रामीण समुदायांमध्ये आढळू शकतात, जिथे ती सामाजिक आणि आर्थिक संवादांवर प्रभाव पाडत आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('सिक्वेस्ट सिस्टीम (जप्ती प्रणाली)') आणि पर्याय 3 ('जजमानी प्रथा (Jajmani system)') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'जजमानी प्रथा (Jajmani system)'. अर्थव्यवस्थेत National Income, GDP & Economic Growthचा थेट संबंध 'जजमानी प्रथा (Jajmani system)' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('मॅनेजिंग सिस्टीम (व्यवस्थापन प्रणाली)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जजमानी प्रथा (Jajmani system)' हे ठरते. • पर्याय 2 ('जंकयार्ड सिस्टीम (कचरा व्यवस्था प्रणाली)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जजमानी प्रथा (Jajmani system)' हे ठरते. • पर्याय 4 ('सिक्वेस्ट सिस्टीम (जप्ती प्रणाली)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जजमानी प्रथा (Jajmani system)' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('जजमानी प्रथा (Jajmani system)') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]