MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy National Income, GDP & Economic Growth FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणता निर्देशांक लोकसंख्येतील व्यक्तींमध्ये उत्पन्नाच्या वितरणातील असमानता दर्शवतो?

Which of the following indicators reflects inequality in the distribution of income among individuals in a population?

पर्याय (Options):
A

ग्राहक किंमत निर्देशांक

B

अवलंबित्व गुणोत्तर

C

लॉरेन्झ वक्ररेषा

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

श्रमशक्ती सहभाग दर

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर लॉरेन्झ वक्ररेषा आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • लॉरेन्झ वक्र (Lorenz Curve) हे एक आलेखीय प्रतिनिधित्व आहे, जे लोकसंख्येतील व्यक्ती किंवा घरांमध्ये उत्पन्न किंवा संपत्तीचे वितरण स्पष्ट करते. • उत्पन्नातील असमानता मोजण्यासाठी याचा उपयोग केला जातो, जेथे पूर्ण समानतेच्या रेषेपासून (कर्णरेषा) विचलनाची पदवी असमानतेची पातळी दर्शवते. • लॉरेन्झ वक्र कर्णरेषेच्या जितका जवळ असेल तितके उत्पन्न वितरण अधिक समान असते; ते जितके दूर असेल तितकी असमानता जास्त असते. • हा वक्र अनेकदा गिनी गुणांकासह (Gini Coefficient) वापरला जातो, जो उत्पन्नाच्या असमानतेची पातळी एकाच अंकीय मूल्यात मोजतो. • मॅक्स लॉरेन्झ यांनी 1905 मध्ये विकसित केलेले हे साधन असमानता आणि सामाजिक कल्याणाशी संबंधित आर्थिक अभ्यासाचा आधारस्तंभ आहे. पूरक माहिती: • गिनी गुणांक (Gini Coefficient): • गिनी गुणांक हे लॉरेन्झ वक्रावरून मिळालेले एक अंकीय मापन आहे, जे 0 ते 1 दरम्यान असते. • 0 हा गिनी गुणांक परिपूर्ण समानता दर्शवतो, तर 1 हे मूल्य परिपूर्ण असमानता दर्शवते. • प्रादेशिक किंवा देशांमधील उत्पन्नाची असमानता तपासण्यासाठी अर्थशास्त्रज्ञ आणि धोरणकर्त्यांद्वारे याचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो. • अवलंबित्व गुणोत्तर (Dependency Ratio): • हे एक लोकसंख्याशास्त्रीय मापन आहे, जे अवलंबून असलेल्या लोकांचे (तरुण आणि वृद्ध) कामाचे वय असलेल्या लोकसंख्येशी गुणोत्तर दर्शवते. • आर्थिक दबाव समजून घेण्यासाठी महत्त्वाचे असले तरी, ते उत्पन्नाची असमानता मोजत नाही. • ग्राहक किंमत निर्देशांक (Consumer Price Index - CPI): • CPI कालांतराने घरांनी खरेदी केलेल्या ग्राहक वस्तू आणि सेवांच्या टोपलीतील किंमत पातळीतील बदल मोजतो. • हा महागाईचा एक प्रमुख सूचक आहे, उत्पन्न वितरणाचा नाही. • श्रमशक्ती सहभाग दर (Labour Force Participation Rate - LFPR): • LFPR कामाचे वय असलेल्या लोकसंख्येचा भाग मोजतो, जो एकतर नोकरी करत आहे किंवा सक्रियपणे नोकरी शोधत आहे. • हे कामगार बाजाराच्या गतीशीलतेबद्दल अंतर्दृष्टी प्रदान करते, परंतु उत्पन्नाची असमानता दर्शवत नाही. • उत्पन्नाच्या असमानतेच्या अभ्यासाचा ऐतिहासिक संदर्भ: • 20 व्या शतकात, अर्थशास्त्रज्ञांनी आर्थिक वाढ आणि सामाजिक स्थिरतेवर होणारे परिणाम समजून घेण्याचा प्रयत्न केल्याने उत्पन्नाच्या असमानतेच्या अभ्यासाला महत्त्व प्राप्त झाले आहे. • लॉरेन्झ वक्र आणि गिनी गुणांक यांसारखी साधने या विश्लेषणांसाठी मूलभूत आहेत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('श्रमशक्ती सहभाग दर') आणि पर्याय 3 ('लॉरेन्झ वक्ररेषा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'लॉरेन्झ वक्ररेषा'. अर्थव्यवस्थेत National Income, GDP & Economic Growthचा थेट संबंध 'लॉरेन्झ वक्ररेषा' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('ग्राहक किंमत निर्देशांक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लॉरेन्झ वक्ररेषा' हे ठरते. • पर्याय 2 ('अवलंबित्व गुणोत्तर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लॉरेन्झ वक्ररेषा' हे ठरते. • पर्याय 4 ('श्रमशक्ती सहभाग दर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लॉरेन्झ वक्ररेषा' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('लॉरेन्झ वक्ररेषा') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]