MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Economic Planning, Five-Year Plans & NITI Aayog FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

कोणती पंचवार्षिक योजना हॅरॉड डोमर प्रतिमानावर आधारित होती?

Which five year plan was based on Harod Domer model?

पर्याय (Options):
A

पहिली

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

दुसरी

C

तिसरी

D

चौथी

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पहिली आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • हॅरॉड डोमर प्रतिमान: • पहिली पंचवार्षिक योजना याच धोरणावर आधारित होती. • या धोरणाने भांडवल संचयाच्या दुहेरी वैशिष्ट्यांच्या भूमिकेवर जोर दिला, जो एकीकडे राष्ट्रीय उत्पन्न (मागणी-बाजूची भूमिका) वाढवते आणि दुसरीकडे, उत्पादन क्षमता (पुरवठा-बाजूची भूमिका) वाढवते. • सर्व आर्थिक क्षेत्रात राज्याच्या सक्रिय भूमिकेसह लक्ष्य आणि उद्दिष्टे कमी-अधिक प्रमाणात साध्य झाली. • पाच भारतीय तंत्रज्ञान संस्था (IIT) प्रमुख तांत्रिक संस्था म्हणून सुरू करण्यात आल्या. • निर्वासितांचे पुनर्वसन, कमीत कमी वेळेत अन्न स्वयंपूर्णता मिळवण्यासाठी जलद कृषी विकास आणि महागाईवर नियंत्रण हे या योजनेचे उद्दिष्ट आहे. • या वाढीच्या प्रतिमानानुसार, अर्थव्यवस्थेतील आर्थिक वृद्धी दर बचत आणि भांडवल-उत्पादन गुणोत्तरावर अवलंबून असतो. • अशा प्रकारे, +-----------------------------------------------------+ | वृद्धी दर (y) = बचत (s)/भांडवल उत्पादन गुणोत्तर (k) | +-----------------------------------------------------+ • येथे, भांडवल-उत्पादन गुणोत्तर हे भांडवलातील बदलाला उत्पादन बदलाने भागून गुंतवणुकीची उत्पादकता म्हणून परिभाषित केले जाते. पूरक माहिती: • आर्थिक नियोजनाचा अर्थ: • आर्थिक नियोजन म्हणजे पूर्व-निर्धारित उद्दिष्टांच्या अनुषंगाने भविष्यात पाळल्या जाणार्‍या धोरणात्मक उपायांच्या दृष्टीने कृतींचा मार्ग होय. • नियोजन आयोग (आता NITI आयोग) आर्थिक नियोजनाची व्याख्या राष्ट्रीय प्राधान्यक्रमांनुसार विकासात्मक प्रक्रियांसाठी देशाच्या संसाधनांचा वापर असे करते. • काही चांगल्या-परिभाषित उद्दिष्टांची पूर्तता करण्यासाठी विद्यमान संसाधनांचा इष्टतम वापर करण्यासाठी ही जाणीवपूर्वक आणि विवेकबुद्धीने केली जाणारी प्रक्रिया आहे. • भारतातील पहिली पंचवार्षिक योजना 1951 मध्ये सुरू करण्यात आली आणि तेव्हापासून भारताने बारा पंचवार्षिक योजना झाल्या आहेत. • विद्यमान सरकारने मात्र पंचवार्षिक योजना बंद करून नवीन यंत्रणा कार्यान्वित केली. महत्त्वाची टीप: • नियोजन आयोग: • स्वातंत्र्यानंतर 1950 मध्ये पं. जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली नियोजन आयोगाची स्थापना करण्यात आली. • याचे उद्दिष्ट उपलब्ध भौतिक, भांडवल आणि मानवी संसाधनांच्या आधारे देशाच्या आर्थिक विकासासाठी योजना तयार करणे हे होते. • नियोजन आयोग ही एक गैर-राजकीय आणि गैर-संवैधानिक सल्लागार संस्था आहे, जी सरकारला शिफारसी देते. • 15 मार्च 1950 रोजी केंद्र सरकारच्या कार्यकारी आदेशाद्वारे त्याची स्थापना करण्यात आली. • नॅशनल इन्स्टिट्यूशन फॉर ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया (NITI आयोग) NITI आयोगाचा परिचय: • NITI आयोग किंवा नॅशनल इन्स्टिट्यूशन फॉर ट्रान्सफॉर्मिंग इंडिया आयोग हे सरकारचे धोरणात्मक ‘तज्ञ मंडळ’ आहे जे योजना आयोगास प्रतिस्थापित करते आणि आर्थिक धोरणनिर्मितीमध्ये राज्यांना सहभागी करून घेण्याचे उद्दिष्ट ठेवते. • हे केंद्र आणि राज्य सरकारांना धोरणात्मक आणि तांत्रिक सल्ला प्रदान करेल. • पंतप्रधान हे आयोगाचे अध्यक्ष असतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('दुसरी') आणि पर्याय 1 ('पहिली') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — 'पहिली'. अर्थव्यवस्थेत Economic Planning, Five-Year Plans & NITI Aayogचा थेट संबंध 'पहिली' या निकषाशी येतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('दुसरी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिली' हे ठरते. • पर्याय 3 ('तिसरी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिली' हे ठरते. • पर्याय 4 ('चौथी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पहिली' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('पहिली') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 02

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

RBI नुसार FY'25 मध्ये भारताचा वास्तविक GDP वाढीचा दर किती असेल?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पैशाचा पुरवठा ही एक ____ संकल्पना आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते विधान 'मुक्त विनिमय दर' साठी रास्त आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

प्रति एकक कर (किंवा विनिर्दिष्ट कर) म्हणजे काय?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील प्रादेशिक ग्रामीण बँकांसंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. भारतीय रिझर्व्ह बँकेद्वारे यांचे नियमन केले जाते तर आणि नाबार्डद्वारे यांचे पर्यवेक्षण केले जाते. 2. ते केंद्र, संबंधित राज्य सरकार आणि प्रायोजक बँकांच्या संयुक्त मालकीच्या आहेत. 3. त्यांना तरलता समायोजन सुविधा (LAF), सीमांत स्थायी सुविधा (MSF) आणि कॉल किंवा नोटीस मनी मार्केटमध्ये प्रवेश नाही वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?]