सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर (a), (b) आणि (c) आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• लेखानुदान - लेखानुदान हे फक्त सरकारी अर्थसंकल्पाच्या खर्चाच्या बाजूशी संबंधित आहे.
• म्हणून खात्यावर मतदान करणे ही संपूर्ण अर्थसंकल्पाच्या विरूद्ध पैसे खर्च करण्याची केवळ अंतरिम परवानगी आहे जे कर आणि सरकारी धोरणांमधील बदलांसह खर्च आणि पावत्या यांचे विस्तृत आर्थिक विवरण आहे.
• संविधानाच्या अनुच्छेद 266 नुसार, भारताच्या एकत्रित निधीतून पैसे काढण्यासाठी संसदेची परवानगी आवश्यक आहे.
• शिवाय, संविधानाच्या अनुच्छेद 114 (3) मध्ये असे नमूद केले आहे की जोपर्यंत कायदा संमत होत नाही तोपर्यंत (म्हणजे विनियोग विधेयक) एकत्रित निधीतून पैसे घेता येणार नाहीत.
• विनियोग विधेयक मंजूर होणे ही एक लांबलचक प्रक्रिया आहे जी साधारणपणे एप्रिलच्या अखेरीपर्यंत चालते.
• तथापि, 31 मार्च (आर्थिक वर्षाच्या समाप्ती) नंतर नियमित कामकाज सुरू ठेवण्यासाठी सरकारला निधीची आवश्यकता असेल.
• या व्यावहारिक समस्येचे निराकरण करण्यासाठी, संविधानाचे अनुच्छेद 116 लोकसभेला आर्थिक वर्षाच्या काही भागासाठी अपेक्षित खर्चासाठी आगाऊ अनुदान देण्याची परवानगी देते, अनुदान मागण्यांवरील मतदानाचा निष्कर्ष आणि विनियोग विधेयक मंजूर होण्याची प्रतीक्षा करते.
• हे 'लेखानुदान' क्लॉज म्हणून ओळखले जाते.
• 'लेखानुदान' हे अंतरिम अर्थसंकल्पासारखे नसते.
• अंतरिम अर्थसंकल्प हा 'लेखानुदान' च्या विरूद्ध, खर्च आणि पावत्या दोन्ही कव्हर करणारा खात्यांचा एक सर्वसमावेशक संच आहे, जो पूर्णपणे सरकारच्या अर्थसंकल्पामधील खर्चाच्या बाजूशी संबंधित आहे.
• अंतरिम अर्थसंकल्प संपूर्ण अर्थसंकल्पाप्रमाणेच संपूर्ण आर्थिक विवरण देते.
The correct answer is (a), (b) and (c).
Explanation & Key Takeaways:
• Vote on account- Vote on Account deals only with the expenditure side of the government budget.
• So voting on the account is just interim permission to spend money as against a full Budget which is an elaborate financial statement of expenditure and receipts including changes in taxes and government policies.
• According to Article 266 of the Constitution, drawing money from the Consolidated Fund of India requires Parliamentary permission.
• Furthermore, Article 114 (3) of the Constitution states that no money can be taken from the Consolidated Fund until a law is passed (i.e. Appropriation bill).
• The passage of an appropriation bill is a lengthy process that normally lasts until the end of April.
• However, the government would require funds to continue its routine operations after March 31st (the end of the financial year).
• To address this practical issue, Article 116 of the Constitution allows the Lok Sabha to make any grant in advance for expected spending for a portion of the fiscal year, awaiting the conclusion of the vote on grant demands and the adoption of the appropriation bill.
• This is known as the 'vote on account' clause.
• A 'Vote on Account' is not the same as an interim budget.
• An Interim Budget is a comprehensive set of accounts, covering both expenditure and receipts, as opposed to a 'Vote on Account,' which solely deals with the expenditure side of the government's budget.
• An Interim Budget gives a complete financial statement, similar to a full budget.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे ', (b) आणि (c)' हे अचूक उत्तर आहे.
Exam Trap: The question contains a negative constraint ('NOT' / 'INCORRECT'). Candidates often rush and mark a true statement instead of identifying ', (b) and (c)'.
स्मृती सूत्र: संकल्पना व आकडेवारी — ', (b) आणि (c)'. अर्थव्यवस्थेत Banking, Monetary Policy & RBIचा थेट संबंध ', (b) आणि (c)' या निकषाशी येतो.
Concept Booster: Core Economic Rule — ', (b) and (c)'. Link Banking, Monetary Policy & RBI with ', (b) and (c)'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('आणि (b)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर ', (b) आणि (c)' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('फक्त (a)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर ', (b) आणि (c)' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('फक्त (c)'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर ', (b) आणि (c)' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 (', (b) आणि (c)') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('and (b)'): Incorrect. As per official verified records, ', (b) and (c)' is the valid fact.
• Option 2 ('Only (a)'): Incorrect. As per official verified records, ', (b) and (c)' is the valid fact.
• Option 4 ('Only (c)'): Incorrect. As per official verified records, ', (b) and (c)' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 (', (b) and (c)').