सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे.
In News
• केंद्र सरकारने 4 राज्यांमध्ये तांदूळ वर्गीकरण योजनेचा प्रयोग केल्यानंतर, FCI हे साठ्यातील तुकडा धान्याचे प्रमाण कमी करण्याची तयारी करत आहे. या सुधारणेवर बोलताना अन्न सचिवांनी सांगितले की, सरकार सध्या OMSS चा वापर करत नाही, परंतु जर किमती वाढल्या तर तसे करण्याची तयारी आहे, जे बाजारातील सट्टेबाजीला प्रतिबंधक म्हणून काम करते.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• विधान I: OMSS हे किमती स्थिर करण्याचे एक उपाय आहे, ज्या अंतर्गत FCI अतिरिक्त धान्य साठा - जसे की तांदूळ आणि गहू - खुल्या बाजारात विकते, ज्यामुळे पुरवठा नियंत्रित होतो आणि महागाईचे कल नियंत्रित होतात. म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• विधान II: लेखात स्पष्टपणे नमूद केले आहे की, सरकार सध्या OMSS अंतर्गत तांदूळ किंवा गहू विकत नाही, कारण किमती स्थिर आहेत आणि साठा पुरेसा आहे, आणि तात्काळ हस्तक्षेप करण्याची गरज नाही. म्हणून, विधान II अयोग्य आहे.
• विधान III: प्रत्यक्ष विक्री नसतानाही, सरकार OMSS द्वारे कधीही हस्तक्षेप करू शकते, हे ज्ञान खुल्या बाजारात एक मनोवैज्ञानिक तपासणी निर्माण करते, ज्यामुळे किमतीतील वाढ टाळली जाते. म्हणून, विधान III योग्य आहे.
पूरक माहिती:
• OMSS (खुल्या बाजारातील विक्री योजना), भारतीय अन्न महामंडळाद्वारे (FCI) पूर्व-घोषित किमतींवर खुल्या बाजारात अन्नधान्य वितरीत करण्यासाठी राबवली जाते.
• हे अन्नधान्याच्या, विशेषतः पुरवठा-मागणीतील असंतुलनाच्या वेळी खुल्या बाजारातील किमती नियंत्रित करण्यास मदत करते.
• OMSS चा किमान आधारभूत किंमत (MSP) उद्दिष्टांशी संबंध नाही; ती प्रामुख्याने बफर स्टॉकची विल्हेवाट आणि किंमत नियंत्रण यंत्रणा आहे.
• OMSS च्या कार्यवाही हंगामानुसार बदलतात आणि स्टॉकची पातळी व महागाईच्या प्रवृत्तीनुसार बदलतात.
• NFSA अंतर्गत, FCI बफर स्टॉक राखते, आणि OMSS अतिरिक्त स्टॉक काढण्यासाठी दुय्यम वितरण माध्यम म्हणून काम करते.
The correct answer is Option 3
In News
• The Union Government, after piloting a rice segregation plan in 4 states, is preparing to reduce broken grain content in FCI stock. While speaking on this reform, the Food Secretary highlighted that the government is not currently using OMSS, but is prepared to do so if prices rise, which acts as a deterrent for market speculation.
Explanation & Key Takeaways:
• Statement I: OMSS is a price stabilization measure under which the FCI sells excess grain stocks—such as rice and wheat—in the open market to regulate supply and control inflationary trends. Hence, Statement I is correct.
• Statement II: The article explicitly mentions that the government is not currently selling rice or wheat under OMSS as prices are stable and stocks are adequate, and there is no immediate need to intervene. Hence, Statement II is incorrect.
• Statement III: Even in the absence of actual sales, the knowledge that the government can intervene any time through OMSS creates a psychological check in the open market, discouraging price spikes. Hence, Statement III is correct.
Related Concepts:
• OMSS (Open Market Sale Scheme) is implemented by the Food Corporation of India (FCI) to release food grains at pre-announced prices in the open market.
• It helps moderate the open market price of food grains, especially during times of supply-demand imbalance.
• OMSS is not linked to MSP targets; it is primarily a buffer stock disposal and price control mechanism.
• OMSS operations are seasonal and vary depending on stock levels and inflation trends.
• Under NFSA, FCI maintains buffer stocks, and OMSS serves as a secondary distribution channel to offload excess.