MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Science, Technology & Space Missions FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

पुढील विधानांचा विचार करा: 1. हाताने मैला उचलणाऱ्या सफाई कामगारांच्या नियुक्तीस प्रतिबंध करणे व त्यांचे पुनर्वसन करणे अधिनियम, 2013 देशभरातील सेप्टिक टँक आणि गटार साफसफाईचे पूर्ण यांत्रिकीकरण अनिवार्य करतो. 2. नमस्ते (NAMASTE) योजना केवळ सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालयाद्वारे (MoSJE) राबविली जात आहे. 3. कामगारांच्या मृत्यूच्या बाबतीत, सर्वोच्च न्यायालयाने मॅन्युअल साफसफाईशी संबंधित करार रद्द करण्याचे आणि मुख्य मालकांवर आर्थिक दायित्व लादण्याचे निर्देश दिले आहेत. वरीलपैकी कोणते/ती विधान/ने योग्य आहे/त?

Consider the following statements: 1. The Prohibition of Employment as Manual Scavengers and their Rehabilitation Act, 2013 mandates full mechanisation of septic tank and sewer cleaning across India. 2. The NAMASTE scheme is being implemented solely by the Ministry of Social Justice & Empowerment (MoSJE). 3. The Supreme Court has directed that contracts involving manual cleaning be cancelled and monetary liability be imposed on principal employers in case of worker deaths. Which of the statements given above is/are correct?

पर्याय (Options):
A

केवळ 1 आणि 3

B

केवळ 2 आणि 3

C

केवळ 3

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

1, 2 आणि 3

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य पर्याय पर्याय 3 आहे. In News • मॅन्युअल स्कॅव्हेंजिंग आणि धोकादायक स्वच्छता कामाचा मुद्दा संसद आणि नागरी समाज अहवालांमध्ये अधोरेखित करण्यात आला आहे. 2013 च्या कायद्यानंतर आणि 2023 मध्ये नमस्ते (NAMASTE) योजना सुरू होऊनही मृत्यू होतच आहेत, ज्यामुळे सर्वोच्च न्यायालयाने जबाबदारीवर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या निर्देशांसह हस्तक्षेप केला आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • विधान 1: 2013 हाताने मैला उचलणाऱ्या सफाई कामगारांच्या नियुक्तीस प्रतिबंध करतो आणि त्यांच्या पुनर्वसनाचे आदेश देतो, परंतु तो देशभरातील सेप्टिक टँक/गटार साफसफाईचे पूर्ण यांत्रिकीकरण कायदेशीररित्या अनिवार्य करत नाही. म्हणून, विधान 1 अयोग्य आहे. • विधान 2: नमस्ते (NAMASTE) योजना सामाजिक न्याय व सक्षमीकरण मंत्रालय आणि गृहनिर्माण व शहरी व्यवहार मंत्रालयाद्वारे संयुक्तपणे राबविली जात आहे, केवळ MoSJE द्वारे नाही. म्हणून, विधान 2 अयोग्य आहे. • विधान 3: कामगारांच्या मृत्यूच्या बाबतीत, सर्वोच्च न्यायालयाने निर्देश दिले आहेत की, मॅन्युअल साफसफाईचे करार रद्द केले पाहिजेत आणि मुख्य मालकांवर आर्थिक दायित्व लादले पाहिजे. म्हणून, विधान 3 योग्य आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • हाताने मैला उचलणाऱ्या सफाई कामगारांच्या नियुक्तीस प्रतिबंध करणे व त्यांचे पुनर्वसन करणे अधिनियम, 2013 • मॅन्युअल स्कॅव्हेंजिंग आणि शुष्क शौचालयाची साफसफाई यावर बंदी घालतो. • पुनर्वसन, शिक्षण आणि उपजीविका समर्थनावर भर देतो. • सार्वत्रिक यांत्रिकीकरण अनिवार्य करत नाही. • नमस्ते योजना (NAMASTE) (2023): • पूर्ण नाव: यांत्रिकीकृत स्वच्छतेसाठी राष्ट्रीय कृती योजना (National Action for Mechanised Sanitation Ecosystem) • यांद्वारे संयुक्तपणे राबविण्यात येते: MoSJE आणि MoHUA द्वारे • यांत्रिकीकरण, सुरक्षितता प्रशिक्षण आणि उपजीविका समर्थनाद्वारे धोकादायक साफसफाई दूर करण्याचे उद्दीष्ट ठेवते. • सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्देश: • उत्क्रमण करणाऱ्या मॅन्युअल साफसफाईचे करार रद्द केले जातील. • मुख्य मालकांवर आर्थिक दायित्व येईल. • कायदेशीर अंमलबजावणी आणि स्थानिक संस्थांच्या जबाबदारीवर भर.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('1, 2 आणि 3') आणि पर्याय 3 ('केवळ 3') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'केवळ 3'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('केवळ 1 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 3' हे ठरते. • पर्याय 2 ('केवळ 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 3' हे ठरते. • पर्याय 4 ('1, 2 आणि 3'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'केवळ 3' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('केवळ 3') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?