सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे.
In News
• “वारसा संवर्धनासाठी हायड्रोजन” (Hydrogen for Heritage) उपक्रमाचा एक भाग म्हणून, भारताने चेन्नईमधील इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये आपल्या पहिल्या हायड्रोजन-चालित ट्रेन बोगींची यशस्वी चाचणी केली आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• हायड्रोजन-चालित ट्रेन बोगीचा विकास विशेषतः वारसा स्थळे आणि डोंगराळ भागांमध्ये शाश्वत गतिशीलता वाढवण्यासाठी करण्यात आला आहे, जेथे अजूनही डिझेल-आधारित लोकोमोटिव्ह वापरले जातात. म्हणून, विधान I योग्य आहे.
• हायड्रोजन इंधन सेल हे हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन यांच्यातील रासायनिक अभिक्रियेद्वारे वीज निर्माण करतात, ज्यामुळे फक्त पाण्याची वाफ ही उप-उत्पादन म्हणून बाहेर पडते. हे त्यांना शून्य-उत्सर्जन तंत्रज्ञान बनवते, जे भारताच्या निव्वळ-शून्य उद्दिष्टांसाठी महत्त्वाचे आहे. म्हणून, विधान II योग्य आहे.
• विधान II थेट स्पष्ट करते की, भारत विशिष्ट प्रदेशात उत्सर्जन कमी करण्यासाठी हायड्रोजन-चालित ट्रेनचा वापर का करत आहे. म्हणून, विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.
पूरक माहिती:
• “वारसा संवर्धनासाठी हायड्रोजन” उपक्रम, 2023 मध्ये सुरू करण्यात आला होता.
• DEMU चे रेट्रोफिटिंग रेल्वे मंत्रालयाच्या स्वच्छ ऊर्जा संक्रमण धोरणाचा एक भाग आहे.
• जर्मनीसारख्या देशांनी यापूर्वीच व्यावसायिक हायड्रोजन ट्रेन (उदा. Coradia iLint) तैनात केल्या आहेत.
The correct answer is Option 1
In News
• India successfully tested its first hydrogen-powered train coach at the Integral Coach Factory in Chennai, as part of the “Hydrogen for Heritage” initiative.
Explanation & Key Takeaways:
• The hydrogen-powered train coach has been developed to promote sustainable mobility, especially in heritage and hilly areas, where diesel-based locomotives are still in use. Hence, Statement I is correct.
• Hydrogen fuel cells generate electricity through a chemical reaction between hydrogen and oxygen, releasing only water vapor as a by-product. This makes them a zero-emission technology, crucial for India’s net-zero goals. Hence, Statement II is correct.
• Statement II directly explains why India is using hydrogen-powered trains in specific regions to reduce emissions. Hence, Statement II is the correct explanation of Statement I.
Related Concepts:
• The “Hydrogen for Heritage” initiative was launched in 2023.
• Retrofitting of DEMUs is part of the Railway Ministry's strategy for clean energy transition.
• Countries like Germany have already deployed commercial hydrogen trains (e.g., Coradia iLint).
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.') आणि पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 2 ('Both Statement I and Statement II are correct, but Statement II is not the correct explanation for Statement I.') with Option 1 ('Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.'. Sports, Tournaments & Recordsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.' as the core identifier for Sports, Tournaments & Records.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 2 ('Both Statement I and Statement II are correct, but Statement II is not the correct explanation for Statement I.'): Incorrect. As per official verified records, 'Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.' is the valid fact.
• Option 3 ('Statement I is correct, but Statement II is incorrect.'): Incorrect. As per official verified records, 'Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.' is the valid fact.
• Option 4 ('Statement I is incorrect, but Statement II is correct.'): Incorrect. As per official verified records, 'Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 1 ('Both Statement I and Statement II are correct, and Statement II is the correct explanation for Statement I.').