सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
पर्याय 4 योग्य आहे.
In News
• विज्ञान व तंत्रज्ञान विभागाअंतर्गत तंत्रज्ञान विकास मंडळाने (TDB) स्वदेशी ब्लॅक मास रिकव्हरी तंत्रज्ञानाच्या व्यावसायीकरणासाठी निधी दिला आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• ब्लॅक मास रिकव्हरी टेक्नॉलॉजीमुळे बॅटरी-ग्रेड लिथियम, कोबाल्ट, निकेल आणि मॅंगनीज हे कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून काढता येतात.
• म्हणून, पर्याय 4 योग्य आहे.
• हे 97-99% पुनर्प्राप्ती कार्यक्षमतेसह दुहेरी-मोड (ओला आणि कोरडा) प्रक्रिया वापरते आणि पूर्णपणे स्वदेशी विकसित आहे.
• काढून घेतलेले साहित्य जागतिक मानकांची पूर्तता करते, देशांतर्गत वापर आणि निर्यातीला समर्थन देते, तसेच आयात केलेल्या खनिजांवरील अवलंबित्व कमी करते.
पूरक माहिती:
• "ब्लॅक मास" म्हणजे वापरलेल्या लिथियम-आयन बॅटरीचे तुकडे केल्यानंतर मिळणारे गडद दाणेदार अवशेष, ज्यामध्ये नवीन बॅटरी तयार करण्यासाठी, विशेषतः EV आणि ऊर्जा साठवणुकीसाठी आवश्यक असलेले मौल्यवान धातू असतात.
The correct answer is option 4.
In News
• The Technology Development Board (TDB) under the Department of Science & Technology has funded the commercialisation of indigenous Black Mass Recovery Technology.
Explanation & Key Takeaways:
• Black Mass Recovery Technology enables the extraction of battery-grade lithium, cobalt, nickel, and manganese from end-of-life lithium-ion batteries.
• Hence, option 4 is correct.
• It uses a dual-mode (wet and dry) process with 97–99% recovery efficiency and is entirely indigenously developed.
• The recovered materials meet global specifications, supporting domestic use and exports, while reducing dependency on imported minerals.
Related Concepts:
• "Black mass" refers to the dark granular residue obtained after shredding used lithium-ion batteries, which contains valuable metals critical for producing new batteries, especially for EVs and energy storage.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('जैवइंधन उत्पादनासाठी शैवालपासून तेल काढणे') आणि पर्याय 4 ('कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('Extraction of oil from algae for biofuel production') with Option 4 ('Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries' as the core identifier for Science, Technology & Space Missions.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('जैवइंधन उत्पादनासाठी शैवालपासून तेल काढणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('ई-कचऱ्यापासून दुर्मिळ मृदा मूलद्रव्यांचे पृथक्करण करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('महानगरपालिकेच्या घनकचऱ्याचे बायोचरमध्ये रूपांतर करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('कालबाह्य लिथियम-आयन बॅटरीमधून बॅटरी-ग्रेड धातूंची पुनर्प्राप्ती करणे') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Extraction of oil from algae for biofuel production'): Incorrect. As per official verified records, 'Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries' is the valid fact.
• Option 2 ('Separation of rare earth elements from e-waste'): Incorrect. As per official verified records, 'Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries' is the valid fact.
• Option 3 ('Conversion of municipal solid waste into biochar'): Incorrect. As per official verified records, 'Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('Recovery of battery-grade metals from end-of-life lithium-ion batteries').