MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Science, Technology & Space Missions FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

DNA फिंगरप्रिंटिंग संदर्भात पुढील विधाने विचारात घ्या: विधान I: DNA फिंगरप्रिंटिंग हे शॉर्ट टँडम रिपीट्स (STRs) सारख्या वारशाने मिळालेल्या DNA बहुरूपतेच्या विश्लेषणावर आधारित आहे. विधान II: STR हे सर्व मानवांमध्ये एकसारखे असलेले DNA चे भाग आहेत, ज्यामुळे ते वैयक्तिक ओळखीसाठी अविश्वसनीय बनतात. वरील विधानांसंदर्भात पुढीलपैकी कोणते योग्य आहे?

Consider the following statements regarding DNA fingerprinting: Statement I: DNA fingerprinting is based on the analysis of inherited DNA polymorphisms such as Short Tandem Repeats (STRs). Statement II: STRs are segments of DNA that are identical across all humans, making them unreliable for individual identification. Which one of the following is correct in respect of the above statements?

पर्याय (Options):
A

विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.

B

विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.

C

विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
पर्याय 3 योग्य आहे. In News • एअर इंडिया फ्लाइट AI 171 क्रॅशमधील बळींची ओळख पटवण्यात DNA फिंगरप्रिंटिंगच्या वापराने महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे, ज्यामुळे आपत्ती बळींची ओळख पटवण्यातील त्याची प्रासंगिकता अधोरेखित झाली आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • विधान I: DNA फिंगरप्रिंटिंग हे वारशाने मिळालेल्या DNA बहुरूपतेवर अवलंबून असते, जसे की STRs, जे व्यक्तींपरत्वे भिन्न असतात आणि विशिष्ट ओळख प्रदान करतात. म्हणून, विधान I योग्य आहे. • विधान II: सर्व मानवांमध्ये STRs एकसमान नसतात; ते खूप परिवर्तनशील असतात, म्हणूनच ते फॉरेन्सिक आणि पितृत्व चाचणीमध्ये वापरले जातात. म्हणून, विधान II अयोग्य आहे. पूरक माहिती: • DNA फिंगरप्रिंटिंग हे 1984 मध्ये सर अ‍ॅलेक जेफ्री यांनी विकसित केलेले एक फॉरेन्सिक साधन आहे. • DNA चे स्रोत रक्त, लाळ, दात, हाडे आणि त्वचा पेशी आहेत. • PCR तंत्राचा वापर लहान DNA नमुने वाढवण्यासाठी केला जातो, त्यानंतर तुकड्यांच्या लांबीचे विश्लेषण करण्यासाठी केशिका विद्युतकणसंचलनाचा (capillary electrophoresis) वापर केला जातो.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.') आणि पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत आणि विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते. • पर्याय 2 ('विधान I आणि विधान II दोन्ही योग्य आहेत, परंतु विधान II हे विधान I चे अचूक स्पष्टीकरण नाही.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('विधान I अयोग्य आहे, परंतु विधान II योग्य आहे.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('विधान I योग्य आहे, परंतु विधान II अयोग्य आहे.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?