MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Indices, Reports & Global Rankings FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

मानव विकास अहवाल 2023/24 मध्ये भारताचे मानव विकास निर्देशांक (HDI) मूल्य किती आहे?

What is India's Human Development Index (HDI) value in the Human Development Report 2023/24?

पर्याय (Options):
A

0.575

B

0.644

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

0.675

D

0.685

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर 0.685 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • मानव विकास निर्देशांक अहवालानुसार, 2025 साठी भारताचे मानव विकास निर्देशांक (HDI) मूल्य 0.685 असण्याचा अंदाज आहे. • HDI हा मानव विकासाच्या तीन मूलभूत आयामांमधील सरासरी यशाचे मोजमाप करणारा एक संयुक्त निर्देशांक आहे: आरोग्य, शिक्षण आणि राहणीमान. • आयुर्मान, साक्षरता दर आणि दरडोई उत्पन्न यातील सातत्यपूर्ण प्रगतीमुळे भारताच्या HDI मध्ये सातत्याने सुधारणा होत आहे. • भारताचे HDI मूल्य 0.550 आणि 0.699 च्या दरम्यान असल्याने भारताचे वर्गीकरण मध्यम मानव विकास असलेला देश म्हणून केले जाते. • सुधारणा होऊनही, भारताला असमानता, प्रादेशिक विषमता आणि कमी लिंग समानता यांसारख्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे, ज्याचा परिणाम त्याच्या एकूण HDI क्रमवारीत होतो. पूरक माहिती: • मानव विकास निर्देशांक (HDI) • HDI दरवर्षी संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) द्वारे त्यांच्या मानव विकास अहवालात प्रकाशित केला जातो. • हा निर्देशांक तीन आयामांवर लक्ष केंद्रित करतो: आरोग्य (आयुर्मान), शिक्षण (शालेय शिक्षणाची सरासरी वर्षे आणि शालेय शिक्षणाची अपेक्षित वर्षे) आणि राहणीमान (दरडोई GNI). • हे 0 ते 1 पर्यंत असते, जिथे उच्च मूल्य उत्तम मानव विकास परिणाम सूचित करते. • भारताचे HDI कल • आरोग्य, शिक्षण आणि गरिबी निर्मूलनातील सरकारी उपक्रमांमुळे गेल्या काही दशकांमध्ये भारताच्या HDI मूल्यामध्ये सातत्यपूर्ण वाढ दिसून आली आहे. • उदाहरणार्थ, भारताचे HDI मूल्य 2019 मध्ये 0.645 होते आणि COVID-19 महामारीसारखी आव्हाने असूनही त्यात ऊर्ध्वगामी कल दिसून आला आहे. • असमानता-समायोजित HDI (IHDI) • IHDI हा HDI च्या प्रत्येक आयामाच्या वितरणामधील असमानतेचा विचार करतो. • भारताचे IHDI मूल्य सामान्यतः त्याच्या HDI मूल्यापेक्षा कमी असते, जे शिक्षण, आरोग्य आणि उत्पन्नातील असमानता अधोरेखित करते. • जागतिक HDI संदर्भ • ताज्या मानव विकास अहवालात, नॉर्वे, आयर्लंड आणि स्वित्झर्लंड सारखे देश HDI मध्ये सर्वोच्च स्थानी आहेत. • भारताची HDI रँकिंग सामान्यतः 130-140 च्या दरम्यान असते, जे जागतिक समवयस्कांच्या तुलनेत मध्यम स्तरावरील मानव विकास दर्शवते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('675') आणि पर्याय 2 ('644') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — '644'. Indices, Reports & Global Rankingsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('575'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '644' हे ठरते. • पर्याय 3 ('675'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '644' हे ठरते. • पर्याय 4 ('685'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर '644' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('644') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?