MPSC Test Logo mpsctest.in
Current Affairs Science, Technology & Space Missions FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जोहान वोल्फगैंग डोबेराइनर यांनी शोधले की द्रव ब्रोमाइनचे गुणधर्म कोणत्या वायू आणि घन आयोडीनच्या गुणधर्मांच्या दरम्यान असतात?

Johann Wolfgang Dobereiner discovered that the properties of liquid Bromine lie between the properties of which gas and solid Iodine?

पर्याय (Options):
A

क्लोरीन

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

हेलियम

C

आर्गॉन

D

फ्लोरीन

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर क्लोरीन आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • जोहान वोल्फगैंग डोबेराइनर, एक जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ, यांनी 1817 मध्ये त्रिक ही संकल्पना सादर केली, ज्यामध्ये त्यांनी समान गुणधर्म असलेल्या घटकांना तीनच्या गटांमध्ये विभागले. • डोबेराइनर यांनी ओळखले की द्रव ब्रोमाइनचे गुणधर्म अणु वस्तुमान आणि रासायनिक वर्तनाच्या दृष्टीने क्लोरीन (वायू) आणि घन आयोडीन यांच्या दरम्यान असतात. • डोबेराइनरच्या त्रिकामध्ये, ब्रोमाइनचे अणु वस्तुमान (अंदाजे 80) हे क्लोरीन (~35.5) आणि आयोडीन (~127) च्या अणु वस्तुमानांचे अंकगणितीय माध्य आहे. • या निरीक्षणाने रासायनिक गुणधर्म आणि अणु वस्तुमानावर आधारित घटकांचे वर्गीकरण करण्याचा सर्वात पहिला प्रयत्न केला. • क्लोरीन, ब्रोमाइन आणि आयोडीन यांच्या त्रिकामुळे रासायनिक घटकांचे आवर्ती स्वरूप दिसून आले, ज्यामुळे आधुनिक आवर्त सारणीचा पाया तयार झाला. पूरक माहिती: • जोहान वोल्फगैंग डोबेराइनर: ते एक जर्मन रसायनशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी प्रथम समान गुणधर्म असलेल्या घटकांना गटांमध्ये वर्गीकृत करण्याचा प्रयत्न केला, ज्यामुळे घटकांच्या आवर्त वर्गीकरणाचा पाया घातला गेला. • त्रिक: डोबेराइनरचे त्रिक म्हणजे समान रासायनिक गुणधर्म असलेल्या तीन घटकांचे गट, ज्यामध्ये मधल्या घटकाचे अणु वस्तुमान अंदाजे इतर दोनच्या सरासरी असते. • हलोजेन्स: क्लोरीन, ब्रोमाइन आणि आयोडीन हे आवर्त सारणीतील हलोजन गटातील (गट 17) आहेत. ते अत्यंत प्रतिक्रियाशील अधातू आहेत आणि धातूंबरोबर मिसळल्यावर क्षार तयार करतात. • आवर्त नियम: डोबेराइनर आणि मेंडेलीव्हसारख्या इतर शास्त्रज्ञांच्या कार्यामुळे आवर्त नियमाचा विकास झाला, जो असे सांगतो की घटकांचे गुणधर्म त्यांच्या अणुक्रमांकांचे आवर्ती कार्य आहेत. • आधुनिक आवर्त सारणी: आधुनिक आवर्त सारणी घटकांना वाढत्या अणुक्रमांकावर आधारित आयोजित करते, ज्यामध्ये एकाच गटातील घटकांचे गुणधर्म समान व्हॅलेन्स इलेक्ट्रॉनची संख्या असल्यामुळे समान असतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('हेलियम') आणि पर्याय 1 ('क्लोरीन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'क्लोरीन'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('हेलियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'क्लोरीन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('आर्गॉन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'क्लोरीन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('फ्लोरीन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'क्लोरीन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('क्लोरीन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-ब — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

भारताच्या लोकपालने 16 जानेवारी 2026 रोजी स्थापना दिवस साजरा केला. भारताच्या लोकपालासंबंधी खालीलपैकी कोणते विधान अयोग्य आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये भारताचे पहिले मिथेनॉल ड्युअल-फ्यूल डिझेल इलेक्ट्रिक प्लॅटफॉर्म सप्लाय वेसल तयार करण्यासाठी कोणत्या दोन भारतीय संस्थांनी करार केला?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

बँक ऑफ बडोदाने 22 भाषांमध्ये ग्राहकांच्या संवादांना सुलभ करण्यासाठी सुरू केलेल्या AI-आधारित संवादात्मक व्यासपीठाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

मार्च 2026 मध्ये दूरसंचार विभागाने (DoT) 5G, AI आणि IoT वापरून स्केलेबल सोल्यूशन्स विकसित करण्यासाठी सुरू केलेल्या उपक्रमाचे नाव काय आहे?

Current Affairs MPSC सराव प्रश्न

पी. व्ही. सिंधू यांनी अशी कोणती भूमिका स्वीकारली आहे, ज्यामुळे त्यांना BWF परिषदेवर मतदानाचा हक्क मिळाला आहे?