सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर म्हणजे जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा .
In News
• पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 'समुद्र से समृद्धी' कार्यक्रमादरम्यान "जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा" वर भर दिला, ज्यामुळे भारताच्या जहाजबांधणी क्षेत्रात परिवर्तन घडवून आणण्यासाठी मोठ्या जहाजांना अधिकृत पायाभूत सुविधा बनवण्यात आल्या.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• मोठ्या जहाजांना पायाभूत सुविधांचा दर्जा देण्यात आला जेणेकरून वित्तपुरवठा वाढेल आणि परदेशी जहाजांवरील अवलंबित्व कमी होईल.
• व्यापार सुलभ करण्यासाठी आणि सागरी क्षेत्राचे डिजिटलायझेशन करण्यासाठी पंतप्रधान मोदींनी "एक राष्ट्र, एक दस्तऐवज" आणि "एक राष्ट्र, एक बंदर प्रक्रिया" सारखे उपक्रम सुरू केले.
• जहाजबांधणी आर्थिक मदत, तंत्रज्ञानाचा अवलंब आणि आधुनिक डिझाइन अपग्रेडसाठी ₹70,000 कोटींची गुंतवणूक वचनबद्ध होती.
• उद्घाटन झालेल्या प्रमुख सागरी प्रकल्पांमध्ये मुंबई आंतरराष्ट्रीय क्रूझ टर्मिनल, नवीन कंटेनर टर्मिनल आणि पाटणा आणि वाराणसीमधील जहाज दुरुस्ती केंद्रांचा समावेश आहे.
पूरक माहिती:
• धोरणात्मक आणि आर्थिक प्रभाव
• भारत दरवर्षी परदेशी शिपिंग सेवांवर सुमारे ₹6 लाख कोटी खर्च करतो, जो स्वावलंबीतेची गरज अधोरेखित करतो.
• 2047 पर्यंत भारताचा जागतिक सागरी व्यापारातील वाटा तिप्पट करण्याचे सरकारचे उद्दिष्ट आहे.
• जहाजबांधणीत गुंतवलेल्या प्रत्येक ₹1 मधून ₹2 चा आर्थिक परतावा मिळतो, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात.
• गुजरातची भूमिका
• गुजरातमधील बंदरे भारतातील एकूण मालवाहतुकीपैकी 40% मालवाहतूक करतात, ज्यामुळे ते सागरी व्यापाराचे एक महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे.
• प्रमुख सागरी प्रकल्प
• वाढवन बंदर प्रकल्प (₹75,000 कोटी) आणि लोथल येथील राष्ट्रीय सागरी वारसा संकुल (₹4,500 कोटी) यांसारखे प्रकल्प भारताची सागरी क्षमता वाढवण्याचे उद्दिष्ट ठेवतात.
The correct answer is Shipbuilding Infrastructure Reform.
In News
• Prime Minister Narendra Modi emphasized the "Shipbuilding Infrastructure Reform" during the ‘Samudra se Samriddhi’ event, making large ships official infrastructure to transform India's shipbuilding sector.
Explanation & Key Takeaways:
• Large ships were granted infrastructure status to unlock financing benefits and reduce dependency on foreign shipping.
• PM Modi introduced initiatives such as "One Nation, One Document" and "One Nation, One Port Process" to streamline trade and digitize the maritime sector.
• A ₹70,000 crore investment was committed to shipbuilding financial aid, technology adoption, and modern design upgrades.
• Key maritime projects inaugurated include Mumbai International Cruise Terminal, new container terminals, and ship repair hubs in Patna and Varanasi.
Related Concepts:
• Strategic & Economic Impact
• India spends ~₹6 lakh crore annually on foreign shipping services, highlighting the need for self-reliance.
• The government aims to triple India’s global sea trade share by 2047.
• Each ₹1 invested in shipbuilding generates ₹2 in economic return, creating significant job opportunities.
• Gujarat’s Role
• Ports in Gujarat handle 40% of India’s total cargo, making it a vital hub for maritime trade.
• Major Maritime Projects
• Projects like the Vadhavan Port Project (₹75,000 crore) and National Maritime Heritage Complex at Lothal (₹4,500 crore) aim to boost India's maritime capacity.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('एक राष्ट्र, एक कर उपक्रम') आणि पर्याय 4 ('जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 1 ('One Nation, One Tax Initiative') with Option 4 ('Shipbuilding Infrastructure Reform'). Distinguish the exact context before marking.
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा'. Science, Technology & Space Missionsमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
Key Fact Anchor: Focus on 'Shipbuilding Infrastructure Reform' as the core identifier for Science, Technology & Space Missions.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('एक राष्ट्र, एक कर उपक्रम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('सागरी व्यापारासाठी डिजिटल इंडिया'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('राष्ट्रीय सौर ऊर्जा योजना'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('जहाजबांधणी पायाभूत सुविधा सुधारणा') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('One Nation, One Tax Initiative'): Incorrect. As per official verified records, 'Shipbuilding Infrastructure Reform' is the valid fact.
• Option 2 ('Digital India for Maritime Trade'): Incorrect. As per official verified records, 'Shipbuilding Infrastructure Reform' is the valid fact.
• Option 3 ('National Solar Power Scheme'): Incorrect. As per official verified records, 'Shipbuilding Infrastructure Reform' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 4 ('Shipbuilding Infrastructure Reform').