MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Acids, Bases, Salts, Metals & Non-Metals FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

लेड-अ‍ॅसिड बॅटरी _______ मध्ये वापरतात.

Lead acid batteries are used in _______.

पर्याय (Options):
A

रेडीओ संच

B

विजेरी

C

भिंतीवरील घड्याळ

D

कार आणि ट्रक

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • लीड-ॲसिड बॅटरीजचा वापर कार आणि ट्रक यांसारख्या ऑटोमोबाईल्समध्ये मोठ्या प्रमाणात केला जातो. या वाहनांना स्टार्ट करण्यासाठी, लाइटिंगसाठी आणि इग्निशन सिस्टिमसाठी विश्वासार्ह ऊर्जा स्रोताची आवश्यकता असते. • या बॅटरीज त्यांच्या उच्च करंट वितरण क्षमतेसाठी ओळखल्या जातात, ज्यामुळे त्या अशा वाहनांसाठी योग्य ठरतात ज्यांना इंजिन सुरू करण्यासाठी उच्च शक्तीची आवश्यकता असते. • त्या रिचार्ज करण्यायोग्य आहेत आणि सातत्यपूर्ण व्होल्टेज प्रदान करण्याची क्षमता त्यांच्यात आहे, ज्यामुळे विश्वसनीयतेची आवश्यकता असलेल्या वाहनांमध्ये त्या आदर्श ठरतात. • लीड-ॲसिड बॅटरीज किफायतशीर आणि तुलनेने तयार करण्यास सोप्या असतात, ज्यामुळे त्या ऑटोमोटिव्ह ॲप्लिकेशन्ससाठी एक पसंतीचा पर्याय आहेत. • या बॅटरीज मजबूत आहेत आणि तापमान व परिस्थितीच्या विस्तृत श्रेणीमध्ये कार्यक्षमतेने काम करू शकतात, ज्यामुळे त्या ट्रकसारख्या अवजड वाहनांसाठी योग्य आहेत. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • लीड-ॲसिड बॅटरीजचे उपयोग: • ऑटोमोबाईल्स: कार, मोटरसायकल, ट्रक आणि बसेस यांसारख्या वाहनांमध्ये स्टार्टिंग, लाइटिंग आणि इग्निशनच्या उद्देशांसाठी मोठ्या प्रमाणात वापरल्या जातात. • बॅकअप पॉवर: वीजपुरवठा खंडित झाल्यास आपत्कालीन वीज पुरवण्यासाठी अनइंटरप्टिबल पॉवर सप्लाय (UPS) मध्ये वापरल्या जातात. • अक्षय ऊर्जा प्रणाली: त्यांच्या विश्वासार्हता आणि किफायतशीरतेमुळे सौर आणि पवन ऊर्जा प्रणालीमध्ये ऊर्जा साठवण्यासाठी वापरल्या जातात. • औद्योगिक ॲप्लिकेशन्स: फोर्कलिफ्ट्स, पाणबुड्या आणि इतर अवजड यंत्रसामग्रीमध्ये वापरल्या जातात ज्यांना मोठ्या प्रमाणात वीज उत्पादनाची आवश्यकता असते. • दूरसंचार प्रणाली: वीजपुरवठा खंडित झाल्यास अखंडित दूरसंचार सेवा सुनिश्चित करण्यासाठी बॅकअप पॉवर प्रदान करतात. • लीड-ॲसिड बॅटरीजचे फायदे: • किफायतशीर: इतर प्रकारच्या बॅटरीजच्या तुलनेत लीड-ॲसिड बॅटरीज तयार करणे स्वस्त आहे. • विश्वसनीय: विविध ॲप्लिकेशन्समध्ये यशस्वी वापराचा दीर्घ इतिहास असलेली सिद्ध तंत्रज्ञान. • उच्च ऊर्जा उत्पादन: त्या मोठ्या प्रमाणात करंट देऊ शकतात, जे इंजिन सुरू करण्यासाठी आवश्यक आहे. • पुनर्वापरक्षमता: लीड-ॲसिड बॅटरीज अत्यंत पुनर्वापर करण्यायोग्य आहेत, ज्यामुळे योग्यरित्या विल्हेवाट लावल्यास त्या पर्यावरणास अनुकूल पर्याय ठरतात. • टिकाऊपणा: त्या कठोर परिस्थिती आणि तापमान बदलांना तोंड देण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखल्या जातात. • लीड-ॲसिड बॅटरीजच्या मर्यादा: • जड वजन: लिथियम-आयन सारख्या इतर आधुनिक बॅटरी प्रकारांच्या तुलनेत या बॅटरीज तुलनेने जड आहेत. • कमी आयुष्य: नवीन बॅटरी तंत्रज्ञानाच्या तुलनेत त्यांचे जीवनचक्र मर्यादित असते. • देखभाल: योग्य कार्यासाठी नियमित देखभालीची आवश्यकता असते. • पर्यावरणीय चिंता: चुकीच्या विल्हेवाटीमुळे शिसे दूषित होऊ शकते, ज्यामुळे पर्यावरण आणि मानवी आरोग्याला धोका निर्माण होतो. • इतर बॅटरीजशी तुलना: • लिथियम-आयन बॅटरीज: लीड-ॲसिड बॅटरीजच्या तुलनेत हलक्या आणि अधिक काळ टिकणाऱ्या पण अधिक महाग. • निकेल-कॅडमियम (NiCd) बॅटरीज: लीड-ॲसिड बॅटरीजपेक्षा जास्त ऊर्जा घनता असते परंतु त्या अधिक महाग आणि कमी पर्यावरणास अनुकूल असतात. • निकेल-मेटल हायड्राइड (NiMH) बॅटरीज: NiCd पेक्षा पर्यावरणास अधिक अनुकूल असतात परंतु लीड-ॲसिड बॅटरीजइतक्या किफायतशीर नसतात. • ॲप्लिकेशन्स: त्यांच्या मर्यादा असूनही, लीड-ॲसिड बॅटरीज उच्च ऊर्जा पुरवण्याची क्षमता आणि त्यांच्या किफायतशीरतेमुळे ऑटोमोटिव्ह उद्योगात आघाडीवर आहेत. • निष्कर्ष: नवीन बॅटरी तंत्रज्ञान उपलब्ध असूनही, लीड-ॲसिड बॅटरीज त्यांची विश्वसनीयता, किफायतशीरता आणि उच्च ऊर्जा उत्पादनामुळे ऑटोमोटिव्ह ॲप्लिकेशन्समध्ये, विशेषतः कार आणि ट्रक मध्ये एक महत्त्वाचा खेळाडू राहिल्या आहेत. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कार आणि ट्रक'. Acids, Bases, Salts, Metals & Non-Metalsचा थेट संबंध 'कार आणि ट्रक' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Acids, Bases, Salts, Metals & Non-Metals ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'कार आणि ट्रक' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('रेडीओ संच') आणि पर्याय 4 ('कार आणि ट्रक') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('रेडीओ संच'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • पर्याय 2 ('विजेरी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • पर्याय 3 ('भिंतीवरील घड्याळ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('कार आणि ट्रक') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('रेडीओ संच') आणि पर्याय 4 ('कार आणि ट्रक') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कार आणि ट्रक'. Acids, Bases, Salts, Metals & Non-Metalsचा थेट संबंध 'कार आणि ट्रक' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('रेडीओ संच'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • पर्याय 2 ('विजेरी'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • पर्याय 3 ('भिंतीवरील घड्याळ'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कार आणि ट्रक' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('कार आणि ट्रक') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):