MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Space, Defense & Information Technology FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

लोखंडी खिळे निळ्या तांब्याच्या द्रावणात बुडवले जातात आणि काही काळ तसेच ठेवले जातात. द्रावण हळूहळू फिकट हिरवे होते आणि खिळ्यांवर लालसर-तपकिरी रंगाचा थर जमा होतो. याचे कारण असे आहे की:

Iron nails are dipped in a blue copper solution and left for some time The solution gradually turns pale green, and a reddish-brown deposit appears on the nails This is due to:

पर्याय (Options):
A

लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

तांबे कॉपर सल्फेटमधून लोहाला विस्थापित करते

C

लोह पाण्याशी अभिक्रिया करते

D

तांबे ऑक्सिजनशी अभिक्रिया करते

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • लोह तांब्यापेक्षा अधिक क्रियाशील असल्यामुळे ते कॉपर सल्फेटच्या द्रावणातून तांब्याला विस्थापित करते. • या अभिक्रियेमुळे फेरस सल्फेट (FeSO₄) तयार होते, ज्यामुळे द्रावण फिकट हिरवे होते. • खिळ्यांवर दिसणारा लालसर-तपकिरी थर हा मूलभूत तांबे असतो, जे द्रावणातून विस्थापित होते. • अभिक्रियेसाठी रासायनिक समीकरण आहे: Fe + CuSO₄ → FeSO₄ + Cu. • अशा विस्थापन अभिक्रिया रसायनशास्त्रात एकल विस्थापन अभिक्रिया म्हणून वर्गीकृत केल्या जातात. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • क्रियाशीलता मालिका: धातूंची घटत्या क्रियाशीलतेच्या क्रमाने मांडलेली यादी. क्रियाशीलता मालिकेत लोह तांब्यापेक्षा वर आहे, ज्यामुळे ते तांब्याला विस्थापित करू शकते. • विस्थापन अभिक्रिया: रासायनिक अभिक्रियेचा एक प्रकार जिथे अधिक क्रियाशील मूलद्रव्य संयुगातील कमी क्रियाशील मूलद्रव्याची जागा घेते. • कॉपर सल्फेट द्रावण: Cu²⁺ आयनांच्या उपस्थितीमुळे निळ्या रंगाचे द्रावण, जे प्रयोगशाळेतील प्रयोगांमध्ये सर्रास वापरले जाते. • फेरस सल्फेट: लोह कॉपर सल्फेटशी अभिक्रिया करताना तयार होणारे फिकट हिरवे संयुग. त्याचे रासायनिक सूत्र FeSO₄ आहे. • उपयोग: विस्थापन अभिक्रिया धातूंच्या निष्कर्षणामध्ये आणि विद्युत निर्मितीसाठी गॅल्व्हॅनिक पेशींमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जातात. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते'. Space, Defense & Information Technologyचा थेट संबंध 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Space, Defense & Information Technology ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('तांबे कॉपर सल्फेटमधून लोहाला विस्थापित करते') आणि पर्याय 1 ('लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('तांबे कॉपर सल्फेटमधून लोहाला विस्थापित करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • पर्याय 3 ('लोह पाण्याशी अभिक्रिया करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • पर्याय 4 ('तांबे ऑक्सिजनशी अभिक्रिया करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('तांबे कॉपर सल्फेटमधून लोहाला विस्थापित करते') आणि पर्याय 1 ('लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते'. Space, Defense & Information Technologyचा थेट संबंध 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('तांबे कॉपर सल्फेटमधून लोहाला विस्थापित करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • पर्याय 3 ('लोह पाण्याशी अभिक्रिया करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • पर्याय 4 ('तांबे ऑक्सिजनशी अभिक्रिया करते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('लोह कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित करते') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):