MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Light, Optics & Optical Instruments FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

काचेच्या पृष्ठभागावर आदळल्यावर अतिनील (UV) किरणे अधिक तेजस्वी किंवा तीव्र का दिसतात?

Why do ultraviolet (UV) rays appear brighter or more intense when they strike a glass surface?

पर्याय (Options):
A

कारण काच पूर्णपणे अतिनील किरणे शोषून घेते.

B

कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप जास्त असते

D

कारण काच रंगीत प्रकाश निर्माण करतो

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • काचेद्वारे अतिनील किरणांचे परावर्तन: • दृश्यमान प्रकाशाच्या तुलनेत काचेमध्ये अतिनील (UV) किरणे अधिक कार्यक्षमतेने परावर्तित करण्याचा एक अद्वितीय गुणधर्म आहे. • या घटनेमुळे काचेच्या पृष्ठभागावर आदळल्यावर अतिनील किरणे अधिक उजळ आणि तीव्र दिसतात. • अतिनील किरणांचे शोषण: • सामान्य काच सामान्यतः अतिनील किरणांचा एक महत्त्वाचा भाग शोषून घेते, विशेषतः कमी तरंगलांबी असलेले. तथापि, शोषले न जाणारे अतिनील किरण परावर्तित होतात, ज्यामुळे त्यांची स्पष्ट तीव्रता वाढते. म्हणूनच "काच पूर्णपणे अतिनील किरणे शोषून घेतो" हे विधान चुकीचे आहे. • अतिनील किरणांची तरंगलांबी: • अतिनील किरणांची तरंगलांबी दृश्यमान प्रकाशापेक्षा कमी असते. ही कमी तरंगलांबी दृश्यमान प्रकाशाच्या जास्त तरंगलांबींपेक्षा काचेशी वेगळ्या पद्धतीने संवाद साधते. • "अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप मोठी असते" हे विधान चुकीचे आहे कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी कमी असते. • रंगीत प्रकाश निर्माण करणारा काच: • जेव्हा काच अतिनील किरणांवर आदळते तेव्हा काच मूळतः रंगीत प्रकाश निर्माण करत नाही. काचेशी अतिनील किरणांच्या परस्परसंवादात रंगांचे उत्पादन नव्हे तर परावर्तन आणि शोषण समाविष्ट असते. म्हणून, "काच रंगीत प्रकाश निर्माण करतो" हे विधान देखील चुकीचे आहे. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • अतिनील (UV) किरणांचे गुणधर्म: • अतिनील किरणे ही एक प्रकारची विद्युत चुंबकीय किरणे आहेत ज्यांची तरंगलांबी 10 nm ते 400 nm पर्यंत असते, दृश्यमान प्रकाशापेक्षा कमी असते परंतु क्ष-किरणांपेक्षा जास्त असते. • ते तीन प्रकारांमध्ये वर्गीकृत केले आहेत: UVA (315–400 nm) , UVB (280–315 nm) , आणि UVC (100–280 nm) . • पृथ्वीच्या ओझोन थराद्वारे अतिनील किरणे मोठ्या प्रमाणात शोषली जातात., परंतु काही UVA आणि UVB किरण पृष्ठभागावर पोहोचतात. • काचेशी अतिनील किरणांचा संवाद: • सामान्य काच बहुतेक UVB आणि UVC किरणांना रोखते परंतु UVA किरणांचा काही भाग त्यातून जाऊ देते. • क्वार्ट्ज ग्लास सारख्या विशेष प्रकारच्या काचेमुळे जास्त प्रमाणात अतिनील किरणे प्रसारित होऊ शकतात, तर लॅमिनेटेड किंवा कोटेड ग्लास अतिनील किरणांना प्रभावीपणे रोखण्यासाठी डिझाइन केलेले असते. • अतिनील संरक्षणात काचेचे उपयोग: • हानिकारक अतिनील किरणांना रोखण्यासाठी आणि व्यक्तींना त्यांच्या संपर्कापासून वाचवण्यासाठी खिडक्या आणि चष्म्यांमध्ये काचेचा वापर केला जातो. • काचेवरील विशेष कोटिंग्जमुळे त्याची अतिनील किरणे परावर्तित करण्याची किंवा शोषण्याची क्षमता वाढू शकते, ज्यामुळे ते ऑटोमोबाईल्स, इमारती आणि संरक्षक उपकरणांमध्ये वापरण्यासाठी योग्य बनते. • परावर्तन गुणांक: • काचेद्वारे अतिनील किरणांचे परावर्तन त्याच्या परावर्तन गुणांकाद्वारे निश्चित केले जाते, जे प्रारणाच्या आपाती कोन आणि तरंगलांबीनुसार बदलते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.'. Light, Optics & Optical Instrumentsचा थेट संबंध 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Light, Optics & Optical Instruments ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप जास्त असते') आणि पर्याय 2 ('कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कारण काच पूर्णपणे अतिनील किरणे शोषून घेते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप जास्त असते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कारण काच रंगीत प्रकाश निर्माण करतो'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप जास्त असते') आणि पर्याय 2 ('कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.'. Light, Optics & Optical Instrumentsचा थेट संबंध 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('कारण काच पूर्णपणे अतिनील किरणे शोषून घेते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('कारण अतिनील किरणांची तरंगलांबी खूप जास्त असते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('कारण काच रंगीत प्रकाश निर्माण करतो'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('कारण काच दृश्यमान प्रकाशापेक्षा अतिनील किरणांना जास्त परावर्तित करते.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):