MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Human Physiology, Nutrition & Diseases FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

ऑक्सिन्स हे वनस्पती संप्रेरक आहेत जे ______ साठी जबाबदार आहेत.

Auxins are plant hormones which is responsible for ______.

पर्याय (Options):
A

पानांच्या वृद्धत्वाचे नियमन

B

फुलांच्या निर्मितीला उत्तेजन देणे

C

मुळांच्या वाढीस अडथळा

D

प्रकाश अनुवर्तन

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • ऑक्सिन्स हे वनस्पती संप्रेरकांचा एक वर्ग आहे जो वनस्पतींच्या वाढीचे आणि विकासाचे नियमन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. ते पेशी वाढवणे, भेदभाव करणे आणि विभाजन यासारख्या विविध प्रक्रियांवर परिणाम करतात. • प्रकाशाच्या दिशेने किंवा प्रकाशापासून दूर वनस्पतींची वाढ म्हणजे प्रकाश अनुवर्तन. ऑक्सिन्स वनस्पतीच्या सावलीत स्वतःचे पुनर्वितरण करून, पेशींच्या लांबीला प्रोत्साहन देऊन आणि वनस्पती प्रकाशाकडे झुकण्यास कारणीभूत ठरून प्रकाश अनुवर्तनासाठी जबाबदार असतात. • एका दिशेने प्रकाश पडल्यास वनस्पतीच्या देठाच्या किंवा अंकुराच्या गडद बाजूला ऑक्सिन्स जमा होतात. या विभेदक वितरणामुळे सावलीत असलेल्या बाजूला पेशी वाढतात, ज्यामुळे वनस्पती प्रकाश स्रोताकडे वाकते. म्हणून, विधान 4 योग्य आहे. • ऑक्सिन्सच्या इतर कार्यांमध्ये एपिकल डॉमिनन्स, मुळांची निर्मिती, फळांचा विकास आणि ट्रॉपिझमचे नियमन (जसे की गुरुत्वानुवर्तन आणि प्रकाश अनुवर्तन) यांचा समावेश आहे. • ऑक्सिन्स शेतीच्या वापरात, जसे की मुळांची पावडर, बियाणरहित फळे उत्पादन आणि तणनाशकांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • ऑक्सिन्स: • ऑक्सिन्स प्रामुख्याने शूट एपिकल मेरिस्टेममध्ये संश्लेषित केले जातात आणि वनस्पतीच्या इतर भागांमध्ये नेले जातात. • ते पेशींच्या लांबीसाठी जबाबदार असतात आणि वरच्या भागात वर्चस्व राखण्यात भूमिका बजावतात, जिथे मुख्य कोंब प्रामुख्याने वाढतो तर बाजूकडील कळ्या दाबल्या जातात. • ऑक्सिन्स मुळांच्या वाढीस उत्तेजन देतात आणि कलमांद्वारे वनस्पतींचा प्रसार करण्यासाठी बागायतीमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. • प्रकाश अनुवर्तन: • प्रकाशाच्या प्रतिसादात ऑक्सिनच्या असमान वितरणामुळे प्रकाश अनुवर्तन होतो. • कमी प्रकाशाच्या संपर्कात असलेल्या वनस्पतीच्या बाजूला जास्त ऑक्सिन सांद्रता मिळते, ज्यामुळे ती लांब होते आणि प्रकाश स्रोताकडे वाकते. • प्रकाश अनुवर्तन वनस्पतींना सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कात येण्यास मदत करते, ऊर्जा उत्पादनासाठी प्रकाशसंश्लेषण अनुकूल करते. • ऑक्सिन्सचे उपयोग: • मुळांच्या वाढीस चालना देण्यासाठी, फळे पिकण्यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि बिया नसलेली फळे तयार करण्यासाठी शेतीमध्ये ऑक्सिन्सचा वापर केला जातो. • तणांच्या वाढीवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी इंडोल-3-एसिटिक आम्ल (IAA) आणि 2,4-D सारख्या कृत्रिम ऑक्सिनचा वापर तणनाशक म्हणून केला जातो. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • ऑक्सिन्सची इतर कार्ये: • ऑक्सिन्स भूउष्णकटिबंधीयतेचे नियमन करतात, जिथे मुळे गुरुत्वाकर्षणाच्या दिशेने वाढतात आणि देठ गुरुत्वाकर्षणाच्या विरुद्ध वाढतात. • ते रक्तवहिन्यासंबंधी ऊतींच्या निर्मितीमध्ये सहभागी असतात आणि झायलेम आणि फ्लोएमच्या विकासासाठी महत्वाचे असतात. • ऑक्सिन्सची उदाहरणे: • नैसर्गिक ऑक्सिन्स: इंडोल-3-एसिटिक आम्ल (IAA). • सिंथेटिक ऑक्सिन्स: इंडोल-3-ब्युटीरिक आम्ल (IBA), 2,4-डायक्लोरोफेनोक्सायसेटिक आम्ल (2,4-D). • दैनंदिन जीवनात प्रकाश अनुवर्तन: • खिडकीजवळ ठेवलेली घरातील रोपे बहुतेकदा प्रकाश अनुवर्तनामुळे प्रकाश स्रोताकडे वाकतात. • हे वर्तन प्रकाशसंश्लेषणासाठी कार्यक्षम प्रकाश कॅप्चर सुनिश्चित करते, वनस्पतींच्या अस्तित्वात ऑक्सिनचे महत्त्व अधोरेखित करते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'प्रकाश अनुवर्तन'. Human Physiology, Nutrition & Diseasesचा थेट संबंध 'प्रकाश अनुवर्तन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Human Physiology, Nutrition & Diseases ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'प्रकाश अनुवर्तन' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('पानांच्या वृद्धत्वाचे नियमन') आणि पर्याय 4 ('प्रकाश अनुवर्तन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('पानांच्या वृद्धत्वाचे नियमन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • पर्याय 2 ('फुलांच्या निर्मितीला उत्तेजन देणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('मुळांच्या वाढीस अडथळा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('प्रकाश अनुवर्तन') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('पानांच्या वृद्धत्वाचे नियमन') आणि पर्याय 4 ('प्रकाश अनुवर्तन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'प्रकाश अनुवर्तन'. Human Physiology, Nutrition & Diseasesचा थेट संबंध 'प्रकाश अनुवर्तन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('पानांच्या वृद्धत्वाचे नियमन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • पर्याय 2 ('फुलांच्या निर्मितीला उत्तेजन देणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('मुळांच्या वाढीस अडथळा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'प्रकाश अनुवर्तन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('प्रकाश अनुवर्तन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):