MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Electricity, Magnetism & Electronics FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणती सामग्री विद्युत दिव्यांमध्ये फिलामेंट बनवण्यासाठी सर्वात योग्य आहे?

Which of the following materials is most suitable for making filaments in electric bulbs?

पर्याय (Options):
A

टंगस्टन

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

तांबे

C

ॲल्युमिनियम

D

लोह

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • टंगस्टन हा विद्युत दिव्यांचे फिलामेंट बनवण्यासाठी सर्वात योग्य धातू आहे, कारण त्याचा उच्च द्रावणांक अंदाजे 3422°C असतो, ज्यामुळे तो विना-वितळता उच्च तापमानावर काम करू शकतो. • उच्च तापमानात त्याचा बाष्पीभवनाचा दर खूप कमी असतो, ज्यामुळे फिलामेंटचे आयुष्य वाढते. • टंगस्टनमध्ये उत्कृष्ट तन्यता शक्ती असते, ज्यामुळे उष्माविस्तार आणि आकुंचन झाल्यावर ते सहज तुटत नाही. • त्याची उच्च रोधकता विद्युत ऊर्जेचे उष्णतेमध्ये कार्यक्षमतेने रूपांतर करण्यास सक्षम करते, ज्यामुळे तेजस्वी प्रकाश निर्माण होतो. • जेव्हा निष्क्रिय वायूने भरलेल्या दिव्यामध्ये वापरले जाते, तेव्हा फिलामेंटचे बाष्पीभवन कमी करून आणि कार्यक्षमता सुधारून टंगस्टनची कामगिरी आणखी वाढते. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • टंगस्टनचे गुणधर्म: • टंगस्टनचा उच्च द्रावणांक, उष्णता-प्रतिरोधक अनुप्रयोगांसाठी योग्य बनवतो. • त्याची घनता सुमारे 19.3 g/cm³ आहे, ज्यामुळे ते सर्वात वजनदार धातूंपैकी एक आहे. • उच्च तापमानात टंगस्टनचा कमी बाष्प दाब किमान सामग्रीचे नुकसान सुनिश्चित करतो. • इतर सामग्री योग्य का नाहीत?: • तांबे: कमी द्रावणांक (~1085°C) उच्च-तापमान अनुप्रयोगांसाठी, जसे की फिलामेंट्ससाठी अयोग्य बनवतो. • ॲल्युमिनियम: अंदाजे 660°C ला वितळते आणि फिलामेंट्ससाठी आवश्यक टिकाऊपणाचा अभाव असतो. • लोह: द्रावणांक (~1538°C) तांबे किंवा ॲल्युमिनियमपेक्षा जास्त आहे, परंतु टंगस्टनच्या तुलनेत अजूनही अपुरा आहे. • दिव्यामधील निष्क्रिय वायू: आधुनिक विद्युत दिवे अरगॉन किंवा अरगॉन आणि नायट्रोजनच्या मिश्रणाने भरलेले असतात, जे टंगस्टन फिलामेंटचे ऑक्सिडीकरण रोखण्यासाठी आणि बाष्पीभवन कमी करण्यासाठी असतात. • ऐतिहासिक पार्श्वभूमी: फिलामेंट्समध्ये टंगस्टनचा वापर 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीस सुरू करण्यात आला, ज्याने त्याच्या उत्कृष्ट गुणधर्मांमुळे कार्बनसारख्या पूर्वीच्या सामग्रीची जागा घेतली. • दिव्यापलीकडील अनुप्रयोग: टंगस्टन त्याच्या उष्णता-प्रतिरोधक गुणधर्मांमुळे क्ष-किरण नलिका, वेल्डिंग इलेक्ट्रोड आणि एरोस्पेसमध्ये वापरले जाते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'टंगस्टन'. Electricity, Magnetism & Electronicsचा थेट संबंध 'टंगस्टन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Electricity, Magnetism & Electronics ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'टंगस्टन' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('तांबे') आणि पर्याय 1 ('टंगस्टन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('तांबे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('ॲल्युमिनियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('लोह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('टंगस्टन') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('तांबे') आणि पर्याय 1 ('टंगस्टन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'टंगस्टन'. Electricity, Magnetism & Electronicsचा थेट संबंध 'टंगस्टन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('तांबे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('ॲल्युमिनियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('लोह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'टंगस्टन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('टंगस्टन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):