MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Light, Optics & Optical Instruments FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणते प्रकाशाच्या अपवर्तनाचे उदाहरण नाही?

Which among the following is NOT an example of refraction of light?

पर्याय (Options):
A

आकाशात इंद्रधनुष्य निर्मिती

B

निरभ्र आकाशात ताऱ्यांचा लुकलुकणे

C

पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

पाण्याचा तलाव प्रत्यक्षात आहे त्यापेक्षा कमी खोल असल्याचे दिसते.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी: • अपवर्तन म्हणजे प्रकाश एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात जाताना वेगळ्या प्रकाशीय घनतेसह वाकणे. • पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबची चमक ही अपवर्तनाऐवजी प्रकाशाच्या परावर्तनामुळे होते, ज्यामुळे ते अपवर्तनाचे उदाहरण नाही. • इंद्रधनुष्य निर्मिती, ताऱ्यांचे लुकलुकणे आणि तलावाची स्पष्ट खोली यासारख्या इतर घटनांमध्ये अपवर्तनामुळे प्रकाश वाकतो. • हवा, पाणी किंवा काच यांसारख्या माध्यमांमध्ये संक्रमण करताना प्रकाशाच्या गतीतील बदलामुळे अपवर्तन होते. 📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती): • इंद्रधनुष्य निर्मिती: प्रकाश पावसाच्या थेंबांमध्ये अपवर्तित होतो, पसरतो आणि परावर्तित होतो, ज्यामुळे रंगांचा एक स्पेक्ट्रम तयार होतो. • ताऱ्यांचे लुकलुकणे: पृथ्वीच्या वातावरणाच्या वेगवेगळ्या घनतेच्या थरांमधून जाताना ताऱ्यांच्या प्रकाशाचे अपवर्तन झाल्यामुळे होते. • पाण्याची खोली स्पष्टपणे: प्रकाशकिरण पाण्यातून हवेत जाताना वाकतात तेव्हा अपवर्तनामुळे तलाव उथळ दिसतो. • परावर्तन विरुद्ध अपवर्तन: परावर्तन म्हणजे पृष्ठभागावरून प्रकाश उडी मारणे, तर अपवर्तन म्हणजे प्रकाशाचे माध्यमातून वाकणे. • गंभीर कोन: विशिष्ट कोनांवर, प्रकाश अपवर्तनाऐवजी पूर्ण अंतर्गत परावर्तनातून जाऊ शकतो, ही घटना ऑप्टिकल फायबरमध्ये वापरली जाते. 💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick): • वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे'. Light, Optics & Optical Instrumentsचा थेट संबंध 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे. 🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map): • संकल्पना नकाशा: Light, Optics & Optical Instruments ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध. ⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap): • परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे अचूक उत्तर आहे. 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination): • 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('आकाशात इंद्रधनुष्य निर्मिती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('निरभ्र आकाशात ताऱ्यांचा लुकलुकणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पाण्याचा तलाव प्रत्यक्षात आहे त्यापेक्षा कमी खोल असल्याचे दिसते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: प्रश्नात 'नाही / अयोग्य' असा नकारात्मक शब्द विचारला आहे. अनेक विद्यार्थी घाईत सकारात्मक विधान समजून चुकीचा पर्याय निवडतात. येथे 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे अचूक उत्तर आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे'. Light, Optics & Optical Instrumentsचा थेट संबंध 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('आकाशात इंद्रधनुष्य निर्मिती'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('निरभ्र आकाशात ताऱ्यांचा लुकलुकणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • पर्याय 4 ('पाण्याचा तलाव प्रत्यक्षात आहे त्यापेक्षा कमी खोल असल्याचे दिसते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('पाण्यात रिकाम्या टेस्ट-ट्यूबचे चमकणे') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 01

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):