‘मान्सूनची माघार' हा भारतीय हवामानाचा आविष्कार खालीलपैकी कोणत्या वातावरणीय परिस्थितीचा परिणाम आहे ?

प्रश्न आकृती (Question Diagram):

पर्याय (Options):

नैर्ऋत्य मान्सून वारे हिमालय पर्वतरांगांपर्यंत पोहचल्यानंतर ते तेथून माघारी फिरतात

सूर्याचे भासमान भ्रमण

भारताच्या वायव्य भागाकडून आग्नेय भागाकडे उच्च वायुभार पट्ट्याचा होणारा विस्तार

अचूक उत्तर (Official Answer)

भारतीय उपखंडात निर्माण होणारी वायुभारातील भिन्नता

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)

योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • मान्सूनची माघार ही सूर्याची दक्षिणेकडे हालचाल आणि नैऋत्य-पश्चिम मान्सूनच्या माघारीमुळे होते. • उष्ण कटिबंधी न्यून-दाबक्षेत्र संक्रमणाच्या टप्प्यात उद्भवते, ज्यामुळे जीवन आणि मालमत्तेचे मोठे नुकसान होते. • तमिळनाडू आणि आंध्र प्रदेशमध्ये हिवाळ्यातील पावसाचा काही भाग कमी होत असलेल्या मान्सूनमुळे होतो. • अरबी समुद्रातील वादळे, जरी क्वचितच, ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरमध्ये 12°N आणि 17°N दरम्यान येतात. • ऑक्टोबर महिन्यात, मान्सूनच्या प्रस्थानाचा परिणाम निरभ्र, ढगविरहित आकाश, उच्च तापमान आणि उच्च आर्द्रता यांमध्ये होतो. या उष्ण आणि अप्रिय हवामानाला कधीकधी "ऑक्टोबर हीट" असे संबोधले जाते. • अरबी समुद्र आणि हिंदी महासागर या मान्सूनच्या दोन शाखा आहेत. पूरक माहिती: माघारी जाणारा मान्सून • माघारी जाणाऱ्या मान्सूनला ईशान्य मान्सून किंवा मान्सूननंतरचा ऋतू असेही म्हणतात. • हा तो काळ आहे जेव्हा नैऋत्य मोसमी वारे भारतीय उपखंडातून माघार घेऊ लागतात. • हे ऑक्टोबरच्या सुरूवातीस घडते आणि ईशान्य मोसमी वारे भूभागाकडे वाहू लागतात. ऑक्टोबर-नोव्हेंबर या हिवाळ्यात मान्सून मागे पडतो. माघारी जाणाऱ्या मान्सून हंगामाची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत: • मान्सूनचा पाऊस कमी होऊ लागतो आणि वाऱ्याची दिशा बदलू लागते. म्हणून, हे स्वच्छ आकाश आणि कमी आर्द्रता पातळी द्वारे दर्शविले जाते. • दक्षिणेकडील द्वीपकल्पासाठी पावसाचा मुख्य स्त्रोत असल्यामुळे भारताच्या अनेक भागांसाठी माघार घेणारा मान्सून हंगाम गंभीर आहे. यामध्ये विशेषत: तामिळनाडू, पुडुचेरी आणि किनारी आंध्र प्रदेशचा समावेश आहे. • या मोसमात, बंगालच्या उपसागरात चक्रीवादळ आणि दाबामुळे मुसळधार पाऊस होऊ शकतो. यामुळे काही भागात पूर आणि भूस्खलन होऊ शकते. • माघारी जाणारा मान्सून भारतात हिवाळ्याच्या हंगामाची सुरुवात देखील करतो. देशभरातील तापमान हळूहळू कमी होत आहे. • माघारी जाणाऱ्या मान्सूनवर शेती आणि इतर संबंधित कामे मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असतात. पिके कापणीची आणि हिवाळ्याच्या तयारीची ही वेळ आहे.

The correct answer is Option 3. Explanation & Key Takeaways: • The retreat of the monsoon is caused by the Sun's movement to the south and the withdrawal of the South-West monsoon. • Tropical depressions occur during a transition phase, causing great loss of life and property. • The receding monsoons cause a portion of the winter rainfall in Tamil Nadu and Andhra Pradesh. • Storms in the Arabian Sea, albeit infrequent, occur between 12°N and 17°N in October and November. • During the month of October, the departure of the monsoon results in clear, cloudless skies, high temperatures, and high humidity. This hot and unpleasant weather is sometimes referred to as "October Heat." • The Arabian Sea and the Indian Ocean are the two branches of the receding monsoon. Related Concepts: Retreating Monsoon • A retreating monsoon is also known as the Northeast Monsoon or Post-Monsoon Season. • It is the period when the southwest monsoon winds start withdrawing from the Indian subcontinent. • This occurs around the beginning of October, and the northeast monsoon winds start blowing toward the landmass. Retreating Monsoon occurs during the winter months of October – November. Some of the key features of the Retreating Monsoon season are: • The monsoon rain begins to subside, and the winds start changing direction. Hence, it is characterized by clear skies and lower humidity levels. • The Retreating Monsoon season is critical for many parts of India as it is the main source of rainfall for the southern peninsula. This particularly includes Tamil Nadu, Puducherry, and coastal Andhra Pradesh. • During this season, cyclones and depressions in the Bay of Bengal can cause heavy rainfall. It may lead to flooding and landslides in some areas. • The retreating monsoon also marks the beginning of the winter season in India. The temperatures gradually decrease across the country. • Agriculture and other related activities rely heavily on the retreating monsoon season. It is the time for harvesting crops and preparing for the winter season.

स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):

‘मान्सूनची माघार' हा भारतीय हवामानाचा आविष्कार खालीलपैकी कोणत्या वातावरणीय परिस्थितीचा परिणाम आहे ?

The climatic phenomena retreating monsoon is the result of which of the following atmospheric condition in India ?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):