General Science
Wave
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
सोनार (साउंड नेव्हीगेशनल श्रेणी) तंत्र ___________ यासाठी वापरले जाते.
SONAR (Sound Navigational Ranging) technique is used for ________.
पर्याय (Options):
A
जन्मपूर्व परीक्षा
B
हृदयाच्या झडपांच्या क्रियेचा अभ्यास
C
भुवैज्ञानिक अभ्यास
D
अचूक उत्तर (Official Answer)
पानबुडीसारख्या बुडलेल्या वस्तुची गती आणि स्थिती मापण्यासाठी
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर म्हणजेच पाणबुडीसारख्या बुडलेल्या वस्तूंची गती आणि स्थिती मोजणे हे आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• सोनार:
• ध्वनी नौकानयन आणि श्रेणी म्हणजे सोनार.
• हे पाण्याच्या टेकड्या, दऱ्या, हिमखंड, पाणबुड्या आणि बुडलेली जहाजे यांसारख्या पाण्याखालील कलाकृतींचे अंतर, दिशा आणि गती ठरवण्याचे साधन आहे.
• कार्यरत:
• जहाजाचा तळ सोनारने सुसज्ज आहे, ज्यामध्ये पारेषित्र आणि आकलक किंवा शोधक असतात.
• प्रचंड कंपनसंख्या असलेल्या (ध्वनिलहरी) लाटा पारेषकद्वारे तयार आणि प्रसारित केल्या जातात. या लाटा समुद्राच्या पाण्यातून जातात आणि परत परावर्तित होतात आणि समुद्राच्या तळाशी असलेल्या वस्तूंना आदळल्यानंतर शोधकद्वारे प्राप्त आणि नोंदणीकृत होतात.
• सोनार एकक स्वनातीत लहरींना जहाजातून समुद्राच्या तळापर्यंत आणि मागे जाण्यासाठी लागणारा वेळ मोजतो.
• स्वनातीत लहरी जहाजातून समुद्रतळावर जाण्यासाठी लागणारा वेळ या वेळेच्या निम्मा आहे.
• "इको-रेंजिंग" हा शब्द अंतर मोजण्याच्या या पद्धतीला सूचित करतो.
•
स्वनातीत ध्वनी लहरी का वापरल्या जातात:
•
समुद्रात, ध्वनी लहरी रडार आणि प्रकाश लाटांहून पुढे जातात.
•
स्वनातीत ध्वनी लहरी (20,000 Hz पेक्षा जास्त वारंवारता असलेले ध्वनी) त्यांच्या उच्च वारंवारता आणि लहान तरंगलांबीमुळे वापरले जातात ज्याद्वारे ते लांब अंतरावर पाण्यात प्रवेश करू शकतात, तर सामान्य ध्वनी लहरी किंवा इन्फ्रासोनिक लहरी करू शकत नाहीत.
स्पष्टीकरण -
• सोनार स्वनातीत ध्वनी लहरी वापरते कारण त्यांच्या मोठ्या वारंवारतेमुळे ते अंतर मोजण्यासाठी समुद्राच्या किंवा समुद्राच्या पाण्यात खोलवर प्रवेश करू शकतात.
म्हणून सोनार हे पाण्याखालील वस्तूंचे अंतर, दिशा आणि गती मोजणारे उपकरण आहे - स्वनातीत ध्वनी लहरी ते वापरतात.
स्पष्टीकरण आकृती (Solution Visual Diagram):
Solution Diagram