MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

नदीमध्ये नागमोडी वळणे तयार होण्याचे मुख्य कारण काय आहे?

What primarily leads to the formation of meanders in a river?

पर्याय (Options):
A

डोंगराळ प्रदेशात उगम

B

उभ्या दिशेने होणारी धूप

C

सपाट प्रदेशात बाजूकडील धूप

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

समुद्राच्या भरती-ओहोटी

E

वगळा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर सपाट प्रदेशात बाजूकडील धूप आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • नागमोडी वळणे हे नदीच्या बाजूकडील भागाची धूप झाल्यामुळे तयार होतात. • जेव्हा नदी सपाट प्रदेशातून वाहते, तेव्हा तिचा वेग डोंगराळ भागापेक्षा कमी असतो, त्यामुळे गाळाचे संचय होते आणि नागमोडी वळणे तयार होतात. म्हणून, सपाट प्रदेशात बाजूकडील धूप हे योग्य उत्तर आहे. • उभ्या दिशेने होणारी धूप नदीच्या वरच्या भागात जास्त असते, जिथे उतार तीव्र असतो. त्यामुळे नागमोडी वळणे तयार होण्यास मदत होत नाही. म्हणून, हा पर्याय अयोग्य आहे. • डोंगराळ प्रदेशात उगम म्हणजे नदीचा उगम पर्वतीय भागात होतो. पर्वतांमध्ये नद्यांचा वेग जास्त असतो, पण या टप्प्यात नागमोडी वळणे तयार होत नाहीत. म्हणून, हा पर्याय अयोग्य आहे. • समुद्राच्या भरती-ओहोटीचा परिणाम मुख्यतः किनारी भागांवर आणि खाड्यांवर होतो, पण त्यामुळे नद्यांमध्ये नागमोडी वळणे तयार होत नाहीत. म्हणून, हा पर्याय अयोग्य आहे. • म्हणून, योग्य उत्तर आहे सपाट प्रदेशात बाजूकडील धूप. पूरक माहिती: • नागमोडी वळण तयार होण्याची प्रक्रिया: • नागमोडी वळणे ही नदीच्या मधल्या आणि खालच्या मार्गात धूप आणि संचय यांच्या संयोगाने तयार होतात. • नदीच्या बाहेरील वळणांवर पाणी वेगाने वाहत असताना, त्यामुळे बाजूकडील धूप होते, ज्यामुळे नदीकाठची झीज होते आणि एक अंतर्वक्र आकार तयार होतो. • आतील वळणावर, पाणी हळूहळू वाहते, ज्यामुळे गाळ जमा होतो जो बहिर्वक्र आकार तयार करतो. यामुळे वळणदार वळणे तयार होतात. • नागमोडी वळण तयार करणारे घटक: • उतार: नदीच्या खालच्या मार्गात उतार कमी असतो, त्यामुळे उभ्या दिशेने होणाऱ्या धूपपेक्षा बाजूकडील धूप जास्त होते. • पाण्याचा प्रवाह: नदीच्या पात्रातून पाण्याचा प्रवाह बदलतो, बाहेरील वळणाजवळ वेग जास्त असतो आणि आतील वळणाजवळ वेग कमी असतो. • गाळाचे प्रमाण: ज्या नद्यांमध्ये गाळाचे प्रमाण जास्त असते, त्या नद्या आतील वळणावर गाळ जमा करतात, ज्यामुळे नागमोडी वळण तयार होण्यास मदत होते. • नागमोडी नद्यांची उदाहरणे: • भारतातील गंगा नदी तिच्या खालच्या मार्गात नागमोडी वळणे दर्शवते. • अमेरिकेतील मिसिसिपी नदी हे देखील नागमोडी वळणांचे उत्तम उदाहरण आहे. महत्त्वाची टीप: • नदीच्या ध्रुवीकरणाचे टप्पे: • वरचा मार्ग: उभ्या दिशेने होणारी धूप, तीव्र चढउतार आणि धबधबे आणि जलद प्रवाह यासारख्या वैशिष्ट्यांच्या निर्मितीने वैशिष्ट्यीकृत. • मधला मार्ग: बाजूकडील धूप आणि नागमोडी वळणे, पूर मैदाने आणि गोड्या पाण्याचे तलाव यांचा विकास. • खालचा मार्ग: नदी समुद्राला मिळेपर्यंत संचय, त्रिभुज प्रदेश आणि खाड्यांसारखी वैशिष्ट्ये. • गोड्या पाण्याचे तलाव: • धूप आणि संचय प्रक्रियेमुळे जेव्हा नागमोडी वळण मुख्य नदीपासून तुटते, तेव्हा गोड्या पाण्याचे तलाव तयार होतात. • हे तलाव भारतातील ब्रह्मपुत्रा नदीच्या खालच्या मार्गात सामान्य आहेत.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?