MPSC Test Logo mpsctest.in
Geography Indian Rivers and Water Resources
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

धरणांबद्दल खालील विधाने विचारात घ्या: 1. प्रत्येक धरण हे केवळ काँक्रीटची भिंत असते. 2. सांडवे (Spillways) पाण्याच्या प्रवाहाचे नियंत्रण करतात. 3. धरणांचे वर्गीकरण उद्देश, उंची आणि रचना यानुसार केले जाते. यापैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहेत?

Consider the following about dams: 1. Every dam is strictly a concrete wall. 2. Spillways regulate water flow. 3. Dams can be classified by purpose, height and structure. Which is/are correct?

पर्याय (Options):
A

फक्त 1 आणि 2

B

फक्त 2 आणि 3

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

फक्त 1 आणि 3

D

1, 2 आणि 3

E

वगळा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर आहे फक्त 2 आणि 3. महत्वाचे मुद्दे • विधान 1: "प्रत्येक धरण हे केवळ काँक्रीटची भिंत असते." • हे विधान अचूक आहे. धरणे काँक्रीट, माती, दगड, बांधकाम साहित्य किंवा यांच्या संयोजनाने बनवता येतात. उदाहरणार्थ: • काँक्रीट धरणे: हूवर धरण. • मातीची धरणे: पाकिस्तानमधील तारबेला धरण. • बांधकाम साहित्याची धरणे: भारतातील नागार्जुन सागर धरण. • विधान 2: "सांडवे (Spillways) पाण्याच्या प्रवाहाचे नियंत्रण करतात." • हे विधान बरोबर आहे. जलाशय (reservoir) मधून पाण्याचा नियंत्रित विसर्ग करण्यासाठी धरणांमध्ये सांडवे बांधले जातात. ते पुराच्या वेळी किंवा जास्त पावसामुळे अतिरिक्त पाणी बाहेर काढून धरणाचे संरक्षण करतात. • सांडव्यांचे वर्गीकरण गेटेड सांडवे आणि अनगेटेड सांडवे अशा विविध प्रकारांमध्ये केले जाते. • विधान 3: "धरणांचे वर्गीकरण उद्देश, उंची आणि रचना यानुसार केले जाते." • हे विधान बरोबर आहे. धरणांचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे केले जाते: • उद्देश: जलविद्युत धरणे, सिंचन धरणे, पूर नियंत्रण धरणे, इत्यादी. • उंची: उंच धरणे (15 मीटरपेक्षा जास्त), मध्यम उंचीची धरणे आणि कमी उंचीची धरणे. • रचना: गुरुत्वाकर्षण धरणे, कमानी धरणे, बट्रेस धरणे, मातीची धरणे, इत्यादी. अतिरिक्त माहिती • सांडवे: • सांडवे हे धरणाच्या सुरक्षिततेसाठी अत्यंत महत्वाचे घटक आहेत आणि ते पाण्याच्या प्रवाहाचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी डिझाइन केलेले आहेत. • ते गेट्सद्वारे नियंत्रित केले जाऊ शकतात किंवा पाण्याची पातळी एका विशिष्ट उंचीपेक्षा जास्त झाल्यास स्वयंचलितपणे पाणी बाहेर टाकण्यासाठी डिझाइन केलेले असतात. • भारतातील भाक्रा नांगल धरण आणि टिहरी धरणाच्या सांडव्यांचा यात समावेश होतो. • धरणांचे वर्गीकरण: • उद्देशानुसार: • जलविद्युत धरणे: जलशक्ती वापरून वीज निर्माण करतात (उदा. भाक्रा धरण). • सिंचन धरणे: शेतीसाठी पाणी पुरवतात (उदा. हिराकुड धरण). • पूर नियंत्रण धरणे: अतिरिक्त पाणी साठवून पुराचा धोका कमी करतात (उदा. असवान धरण). • उंचीनुसार: • उंच धरणे: उंची 15 मीटरपेक्षा जास्त (उदा. हूवर धरण). • मध्यम आणि कमी उंचीची धरणे: 15 मीटरपेक्षा कमी, बहुतेक वेळा सिंचनासाठी किंवा पाणीपुरवठ्यासाठी वापरली जातात. • रचनेनुसार: • गुरुत्वाकर्षण धरणे: पाण्याचा दाब रोखण्यासाठी त्यांच्या वजनाचा वापर करतात (उदा. ग्रँड कूली धरण). • कमान धरणे: पाण्याचा दाब विभागण्यासाठी वक्राकार आकार मदत करतो (उदा. इडुक्की धरण). • मातीची धरणे: माती किंवा खडकांच्या साहित्याने बनलेली (उदा. तारबेला धरण). महत्वाचे मुद्दे • धरणांची कार्ये: • धरणे पाणी साठवण, सिंचन, जलविद्युत ऊर्जा निर्मिती, पूर नियंत्रण आणि मनोरंजन यांसारख्या अनेक उद्देशांसाठी उपयोगी आहेत. • ते पाण्याच्या संसाधनांचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करण्यासाठी आणि कृषी, औद्योगिक आणि घरगुती वापरासाठी पाण्याची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत. • प्रसिद्ध धरणांची उदाहरणे: • हूवर धरण (USA): जलविद्युत ऊर्जेसाठी वापरले जाणारे काँक्रीटचे गुरुत्वाकर्षण धरण. • थ्री gorges धरण (चीन): जगातील सर्वात मोठे जलविद्युत धरण. • भाक्रा नांगल धरण (भारत): सिंचन आणि वीज निर्मितीसाठी वापरले जाणारे बहुउद्देशीय धरण.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Geography MPSC सराव प्रश्न

पुढील विधाने वाचा: विधान 1: वातावरणाच्या उभ्या उष्णतेला अभिक्रमण असे म्हणतात. विधान 2: हवेच्या क्षैतिज हालचालीद्वारे उष्णतेचे हस्तांतरण संवहन म्हणतात. विधान 3: उन्हाळ्यात उत्तर भारतातील ‘लू’ वारे अभिक्रमणामुळे होतात. वरीलपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने योग्य आहे/आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

मातीतील घटकांमध्ये खनिजांचे सरासरी प्रमाण किती टक्के असते?

Geography MPSC सराव प्रश्न

संयुक्त राष्ट्र सागरी कायद्याच्या अधिवेशनानुसार (UNCLOS), भारताचा अनन्य आर्थिक क्षेत्र (EEZ) __________ पर्यंत पसरलेला आहे.

Geography MPSC सराव प्रश्न

पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्रात विक्षोभ निर्माण होण्यास कोणते सौर घटक जबाबदार आहेत?

Geography MPSC सराव प्रश्न

द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वात मोठी नदी कोणती आहे?