भारतात विपुल प्रमाणात उपलब्ध असलेले आणि महत्त्वपूर्ण आर्थिक मूल्य असलेले खनिज कोणते आहे?

पर्याय (Options):

तांबे

पेट्रोलियम

लोह खनिज

अचूक उत्तर (Official Answer)

कथील

वगळा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)

योग्य उत्तर लोह खनिज आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • भारत हा जगातील लोह खनिजांच्या प्रमुख उत्पादकांपैकी एक आहे, जो जागतिक उत्पादनात महत्त्वपूर्ण योगदान देतो. • लोह खनिज हे स्टीलच्या उत्पादनासाठी एक महत्त्वाचा कच्चा माल आहे, जे औद्योगिक विकासाचा कणा आहे. • भारतातील प्रमुख लोह खनिज पट्टे ओडिशा, झारखंड, छत्तीसगड, कर्नाटक आणि गोवा येथे आढळतात. • भारतातील सर्वात मोठी लोह खनिजाची खाण ओडिशामध्ये आहे, विशेषत: केओंझार जिल्ह्यात, जी देशाच्या एकूण लोह खनिज उत्पादनात महत्त्वपूर्ण वाटा उचलते. • केवळ ओडिशा भारताच्या जवळपास 50% लोह खनिज उत्पादनात योगदान देते. • भारतात आढळणाऱ्या लोह खनिजांच्या प्रकारांमध्ये हेमॅटाइट, मॅग्नेटाइट, लिमोनाइट आणि सिडेराइट यांचा समावेश होतो, ज्यामध्ये हेमॅटाइट सर्वात मुबलक आहे. • हेमॅटाइट, ज्याला लाल धातू म्हणून देखील ओळखले जाते, लोह सामग्रीमध्ये समृद्ध आहे आणि जपान, दक्षिण कोरिया आणि चीन यांसारख्या देशांना मोठ्या प्रमाणावर निर्यात केले जाते. • लोह खनिज उत्खनन रोजगार संधी निर्माण करून आणि निर्यातीद्वारे परकीय चलन मिळवून भारतीय अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान देते. • हे पायाभूत सुविधा, बांधकाम आणि उत्पादन उद्योगांसारख्या विविध क्षेत्रांसाठी देखील महत्त्वाचे आहे. पूरक माहिती: • तांबे • तांबे प्रामुख्याने त्याच्या उच्च चालकतेमुळे वायरिंग आणि मोटर्ससारख्या विद्युत उपकरणांमध्ये वापरले जाते. • ते पितळ आणि कांस्य यांसारख्या धातूंच्या उत्पादनात देखील वापरले जाते. • भारतात, तांब्याचे साठे राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि झारखंड यांसारख्या राज्यांमध्ये आढळतात. • भारत तांब्याचा प्रमुख उत्पादक नाही; त्यामुळे ते लोह खनिजाच्या तुलनेत विपुल प्रमाणात उपलब्ध नाही. • पेट्रोलियम • पेट्रोलियम हे एक महत्त्वाचे ऊर्जा संसाधन आहे आणि ते इंधन म्हणून आणि पेट्रोकेमिकल उद्योगात कच्चा माल म्हणून वापरले जाते. • भारताला त्याच्या पेट्रोलियम गरजेचा एक महत्त्वपूर्ण भाग मर्यादित देशांतर्गत उत्पादनामुळे आयात करावा लागतो. • भारतातील प्रमुख पेट्रोलियम उत्पादक प्रदेशांमध्ये बॉम्बे हाय, आसाम आणि गुजरात यांचा समावेश होतो. • कथील • कथील प्रामुख्याने इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात सोल्डरिंग ऍप्लिकेशन्ससाठी आणि इतर धातूंना गंजण्यापासून वाचवण्यासाठी कोटिंगसाठी वापरले जाते. • भारतात कथिलाचे साठे खूपच मर्यादित आहेत, जे मुख्यतः छत्तीसगडमध्ये आढळतात. • त्याच्या कमतरतेमुळे, कथील लोह खनिजाच्या तुलनेत भारताच्या अर्थव्यवस्थेत महत्त्वपूर्ण योगदान देत नाही.

The correct answer is Iron ore. Explanation & Key Takeaways: • India is one of the leading producers of iron ore in the world, contributing significantly to global production. • Iron ore is a crucial raw material for the production of steel, which is the backbone of industrial development. • The major iron ore belts in India are found in Odisha, Jharkhand, Chhattisgarh, Karnataka, and Goa. • India’s largest iron ore mine is located in Odisha, specifically the Keonjhar district, which accounts for a significant portion of the total iron ore production in the country. • Odisha alone contributes to nearly 50% of India’s iron ore production. • The types of iron ores found in India include hematite, magnetite, limonite, and siderite, with hematite being the most abundant. • Hematite, also known as red ore, is rich in iron content and widely exported to countries like Japan, South Korea, and China. • Iron ore mining significantly contributes to the Indian economy by generating employment opportunities and earning foreign exchange through exports. • It is also vital for various sectors such as infrastructure, construction, and manufacturing industries. Related Concepts: • Copper • Copper is primarily used in electrical equipment such as wiring and motors due to its high conductivity. • It is also used in the production of alloys like brass and bronze. • In India, copper reserves are found in states such as Rajasthan, Madhya Pradesh, and Jharkhand. • India is not a major producer of copper; hence, it is not abundantly available compared to iron ore. • Petroleum • Petroleum is a crucial energy resource and is used for fuel and as a raw material in the petrochemical industry. • India imports a significant portion of its petroleum requirements due to limited domestic production. • Major petroleum-producing regions in India include Bombay High, Assam, and Gujarat. • Tin • Tin is primarily used for soldering applications in the electronics industry and for coating other metals to prevent corrosion. • India has very limited tin reserves, mainly found in Chhattisgarh. • Due to its scarcity, tin is not a significant contributor to India’s economy compared to iron ore.

भारतात विपुल प्रमाणात उपलब्ध असलेले आणि महत्त्वपूर्ण आर्थिक मूल्य असलेले खनिज कोणते आहे?

Which mineral is abundantly available in India and has significant economic value?

MPSC सराव चाचणी

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):