Environment
Conservation efforts: India and World
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
वन्यप्राण्यांच्या स्थलांतरित प्रजातींच्या संरक्षणावरील अधिवेशनाला________ असेही म्हणतात.
Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals is also known as ________.
पर्याय (Options):
A
अचूक उत्तर (Official Answer)
बॉन अधिवेशन
B
मिनामाता अधिवेशन
C
रॉटरडॅम अधिवेशन
D
स्टॉकहोम अधिवेशन
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (1)
📌 सविस्तर स्पष्टीकरण व मुख्य तरतुदी:
• बॉन अधिवेशन:
• बॉन अधिवेशनाला स्थलांतरित प्रजातींचे अधिवेशन (CMS) किंवा वन्यप्राण्यांच्या स्थलांतरित प्रजातींच्या संरक्षणावरील अधिवेशन म्हणूनही ओळखले जाते.
• हा एक आंतरराष्ट्रीय करार आहे, जो त्यांच्या संपूर्ण आवाक्यातील स्थलांतरित प्रजातींचे संरक्षण आणि संवर्धन करतो.
• संयक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रमाच्या आश्रयाखाली हा करार करण्यात आला आणि तो जागतिक स्तरावर वन्यजीव आणि अधिवासांच्या संवर्धनाशी संबंधित आहे.
• 1979 मध्ये बॉन, पश्चिम जर्मनी येथे या अधिवेशनावर स्वाक्षरी झाली आणि 1983 मध्ये ती लागू झाली.
• सप्टेंबर 2020 पर्यंत, अधिवेशनात 131 सदस्य राज्ये आहेत.
• वन्यप्राण्यांच्या स्थलांतरित प्रजातींच्या संरक्षणावरील अधिवेशनावर (CMS) पक्षांची परिषद (COP) 13 फेब्रुवारी 2020 मध्ये गुजरातमधील गांधीनगर येथे आयोजित करण्यात आली होती.
📚 संबंधित महत्त्वाचे घटक व संदर्भ (परीक्षेसाठी पूरक माहिती):
• +------------------------------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+---------------+
• | पर्यावरण अधिवेशन | संबंधित | मध्ये स्वीकृत |
• +------------------------------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+---------------+
• | | वन्यप्राणी आणि वनस्पतींच्या लुप्तप्राय प्रजातींचा आंतरराष्ट्रीय व्यापार | 1963 |
• | रामसर अधिवेशन | पाणथळ प्रदेशांचे संवर्धन | 1971 |
• | व्हिएन्ना अधिवेशन | ओझोन थराचे संरक्षण | 1985 |
• | मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल | ओझोन थर कमी करणारे पदार्थ | 1987 |
• | बेसल अधिवेशन | घातक कचरा आणि त्यांची विल्हेवाट यांच्या सीमापार हालचालींवर नियंत्रण | 1989 |
• | जैविक विविधतेवेरील अधिवेशन (सीबीडी) | जैविक विविधतेचे संवर्धन | 1992 |
• | हवामान बदलावर संयुक्त राष्ट्र फ्रेमवर्क अधिवेशन ( युएनएफसीसीसी ) | हरितगृह वायूच्या उत्सर्जनाच्या नियंत्रणासाठी निर्देशित केलेल्या अनुकूलन आणि शमन प्रयत्नांद्वारे हवामान बदलाचा सामना करणे | 1992 |
• | रिओ शिखर परिषद | पर्यावरण आणि विकास | 1992 |
• | युएनसीसीडी | वाळवंटीकरणाचा सामना करणे | 1994 |
• | क्योटो प्रोटोकॉल | हरितगृह वायू उत्सर्जन कमी करणे | 1997 |
• | रॉटरडॅम अधिवेशन | आंतरराष्ट्रीय व्यापारातील काही घातक रसायने आणि कीटकनाशकांसाठी पूर्व सूचित संमती प्रक्रिया (पीआयसी) | 1998 |
• | कार्टाजेना प्रोटोकॉल | जैवविविधतेवरील अधिवेशनासाठी जैवसुरक्षा | 2000 |
• | स्टॉकहोम अधिवेशन | स्थायी कार्बनी प्रदूषक (पीओपी) | 2001 |
• | नागोया प्रोटोकॉल | अनुवांशिक संसाधनांमध्ये प्रवेश आणि जैविक विविधतेच्या अधिवेशनापर्यंत (सीबीडी) त्यांच्या उपयोगापासून उत्पन्न होणार्‍या फायद्यांची (एबीएस) योग्य आणि न्याय्य वाटणी | 2010 |
• | मिनामाता अधिवेशन | पार्‍याच्या प्रतिकूल परिणामांपासून आरोग्य आणि पर्यावरणाचे संरक्षण करणे | 2013 |
• | किगाली करार | मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉलमध्ये सुधारणा | 2016 |
• +------------------------------------------------------------------+-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------+---------------+
💡 स्मृती क्लृप्ती (Memory Booster / Trick):
• स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'बॉन अधिवेशन'. Conservation efforts: India and Worldमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
🗺️ मेमरी मॅप / संकल्पना नकाशा (Memory Map):
• संकल्पना नकाशा: Conservation efforts: India and World ➔ मुख्य घटक / तरतूद ➔ 'बॉन अधिवेशन' ➔ आयोगाच्या परीक्षा निकषांनुसार थेट परस्परसंबंध.
⚠️ परीक्षेतील संभाव्य चूक (Exam Trap):
• परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('मिनामाता अधिवेशन') आणि पर्याय 1 ('बॉन अधिवेशन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination):
• 🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 2 ('मिनामाता अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते.
• पर्याय 3 ('रॉटरडॅम अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('स्टॉकहोम अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('बॉन अधिवेशन') निश्चित होते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('मिनामाता अधिवेशन') आणि पर्याय 1 ('बॉन अधिवेशन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:
स्मृती क्लृप्ती: ३-घटक सूत्र (घटक + स्थान + परिणाम) — 'बॉन अधिवेशन'. Conservation efforts: India and Worldमध्ये हा मुख्य कीवर्ड लक्षात ठेवा.
पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('मिनामाता अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('रॉटरडॅम अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('स्टॉकहोम अधिवेशन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बॉन अधिवेशन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('बॉन अधिवेशन') निश्चित होते.