Economy
Human Development Indices and Concepts
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:
लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतानुसार, लोकसंख्या चक्रातील तिसरा टप्पा ______याद्वारे चिन्हांकित केला जातो
According to the Demographic Transition Theory, the third stage in a demographic cycle is marked by:
पर्याय (Options):
A
उच्च मृत्यु दर कमी प्रजनन क्षमता
B
अचूक उत्तर (Official Answer)
कमी प्रजनन क्षमता कमी मृत्युदर
C
उच्च प्रजनन क्षमता उच्च मृत्यु दर
D
उच्च प्रजनन क्षमता कमी मृत्युदर
E
वगळा
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर कमी प्रजनन क्षमता कमी मृत्युदर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत.
• हे एखाद्या क्षेत्राच्या लोकसंख्येतील (जन्म आणि मृत्यू दर) बदलाचा अंदाज लावते.
• हा सिद्धांत आर्थिक विकास आणि लोकसंख्या वाढ यांच्यातील संबंधांचा देखील अभ्यास करतो.
• लोकसंख्या चक्र
• लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांतानुसार, तिसरा टप्पा कमी प्रजननक्षमता कमी मृत्युदराने चिन्हांकित आहे.
• उच्च प्रजननक्षमता आणि उच्च मृत्युदर हा लोकसंख्या चक्रातील पहिला टप्पा आहे.
• दुसऱ्या टप्प्याच्या सुरूवातीस, प्रजनन क्षमता जास्त राहते आणि लोकसंख्या वाढते.
• मग प्रजनन क्षमता कमी होऊ लागते आणि मृत्यू दर कमी होतो.
• हा उच्च प्रजननक्षमता कमी मृत्यूदराचा टप्पा आहे.
• तिसरा टप्पा म्हणजे प्रजनन आणि मृत्युदर कमी होतो.
• शेवटचा टप्पा म्हणजे कमी प्रजननक्षमता आणि कमी मृत्यूदराचा टप्पा, जिथे प्रजनन आणि मृत्युदर दोन्हीही समान लक्षणीय दराने कमी होतात.
महत्त्वाची टीप:
• भारतामध्ये 1891 ते 1921 या काळात लोकसंख्या संक्रमणाचा पहिला टप्पा अनुभवला गेला.
• वॉरेन थॉम्पसन आणि फ्रँक डब्ल्यू नोटस्टेन यांनी लोकसंख्या संक्रमण सिद्धांत तयार केला होता.