MPSC Test Logo mpsctest.in
Economy Initiatives by Government
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

आठव्या पंचवार्षिक योजनेत रोजगार निर्मितीसाठी कोणत्या क्षेत्रांवर जोर देण्यात आला?

Which sectors were emphasised in the Eighth Five-Year Plan for employment generation?

पर्याय (Options):
A

ऑटोमोटिव्ह आणि स्टील उद्योग

B

आयटी आणि सॉफ्टवेअर सेवा

C

बँकिंग आणि वित्त

D

पशुसंवर्धन, मत्स्यव्यवसाय, फळबाग आणि ग्रामीण उद्योग

अचूक उत्तर (Official Answer)
E

वगळा

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर आहे पशुसंवर्धन, मत्स्यव्यवसाय, फळबाग आणि ग्रामीण उद्योग. महत्वाचे मुद्दे • भारताच्या आठव्या पंचवार्षिक योजनेत (१९९२-१९९७) काही विशिष्ट क्षेत्रांच्या विकासाद्वारे रोजगार निर्मितीवर भर देण्यात आला, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणात मनुष्यबळ खपून शाश्वत उपजीविका मिळू शकेल. • पशुसंवर्धन हे प्रमुख क्षेत्रांपैकी एक होते, कारण त्यात ग्रामीण लोकसंख्या समाविष्ट होती आणि स्वयंरोजगार, उत्पन्न निर्मिती आणि गरीबी निवारणासाठी संधी उपलब्ध होत्या. • मत्स्यव्यवसाय हे आणखी एक लक्ष केंद्रित क्षेत्र होते, कारण भारताला विस्तृत किनारपट्टी आणि अंतर्गत जलस्रोत आहेत, ज्यात रोजगार प्रदान करण्याची आणि अन्न सुरक्षा सुधारण्याची क्षमता आहे. • कृषी विविधीकरण वाढवण्यासाठी, ग्रामीण भागातील उपजीविका सुधारण्यासाठी आणि लहान आणि सीमांत शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्न वाढवण्यासाठी फळबाग (horticulture) ला प्रोत्साहन देण्यात आले. • ग्रामीण उद्योगांना, ज्यात लघु आणि मध्यम उद्योगांचा समावेश आहे, रोजगार निर्माण करण्यासाठी आणि ग्रामीण भागात आर्थिक क्रियाकलापांना चालना देण्यासाठी समर्थन देण्यात आले. • या क्षेत्रांची निवड त्यांच्या श्रम-केंद्रित स्वरूपामुळे करण्यात आली, जे बेरोजगारी दूर करण्याच्या आणि ग्रामीण भागातील उपजीविका सुधारण्याच्या सरकारच्या उद्देशानुसार होते. अतिरिक्त माहिती • आठवी पंचवार्षिक योजना: • आठव्या पंचवार्षिक योजनेत १९९२ ते १९९७ या कालावधीचा समावेश होता. राजकीय अस्थिरतेमुळे सातव्या योजनेनंतर दोन वर्षांच्या खंडानंतर ही योजना सुरू करण्यात आली. • या योजनेचे उद्दिष्ट सरासरी वार्षिक ५.६% विकास दर गाठण्याचे होते, जो अर्थव्यवस्थेचे उदारीकरण आणि रचनात्मक बदलांमुळे साध्य झाला. • या योजनेत रोजगार निर्मिती, गरीबी निवारण आणि आर्थिक स्थिरता यावर लक्ष केंद्रित केले गेले, तसेच उद्योगांचे आधुनिकीकरण आणि आत्मनिर्भरता वाढवणे हेही उद्दिष्ट होते. • पशुसंवर्धन: • पशुसंवर्धन भारताच्या कृषी सकल राष्ट्रीय उत्पादनात महत्त्वपूर्ण योगदान देते आणि शेतकऱ्यांसाठी पूरक उत्पन्न प्रदान करते. • यात दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन, बकरी पालन आणि इतर पशुधन पालन क्रियांचा समावेश आहे. • भारत दूध उत्पादनात सर्वात मोठा उत्पादक आहे आणि हे क्षेत्र ग्रामीण भागातील कोट्यवधी लोकांना रोजगार पुरवते. • मत्स्यव्यवसाय: • भारताला सुमारे ८,००० किमी लांबीची किनारपट्टी आणि विपुल प्रमाणात अंतर्गत जलस्रोत आहेत. • मत्स्यव्यवसाय क्षेत्र १४ दशलक्षाहून अधिक लोकांना उपजीविका पुरवते आणि भारताच्या निर्यात उत्पन्नात महत्त्वपूर्ण योगदान देते. • यात सागरी मत्स्यव्यवसाय, अंतर्गत मत्स्यव्यवसाय आणि जलकृषी (aquaculture) यांचा समावेश आहे. • फळबाग (Horticulture): • फळबाग मध्ये फळे, भाज्या, फुले, औषधी वनस्पती आणि मसाल्यांच्या लागवडीचा समावेश होतो. • ग्रामीण भागात, विशेषत: महिला आणि लहान शेतकऱ्यांसाठी हे रोजगाराचे एक प्रमुख स्त्रोत आहे. • भारत जागतिक स्तरावर फळे आणि भाज्यांचा सर्वात मोठा उत्पादक आहे, ज्यात आंबा, केळी आणि पेरू यांचा समावेश आहे. • ग्रामीण उद्योग: • ग्रामीण उद्योगांमध्ये लघु-उद्योग आणि कुटीर उद्योगांचा समावेश होतो, जसे की हस्तकला, वस्त्रोद्योग आणि अन्न प्रक्रिया. • हे उद्योग रोजगार पुरवण्यात आणि ग्रामीण भागातून शहरांकडे होणारे स्थलांतर कमी करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात. • ते भारताच्या समृद्ध सांस्कृतिक वारसा आणि पारंपरिक कौशल्यांचे जतन करण्यास देखील मदत करतात. महत्वाचे मुद्दे • आठव्या योजनेत नियोजनाचे केंद्रीय उद्दिष्ट म्हणून मानवी विकासाचे महत्त्व प्रथमच ओळखले गेले. • या योजनेत केंद्रीकृत नियोजन मॉडेलमधून बाजार-आधारित अर्थव्यवस्थेकडे बदल करण्यात आला. • सर्वांगीण विकासासाठी शिक्षण, आरोग्य सेवा आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासावरही भर देण्यात आला. • ही योजना १९९१ मधील भारताच्या आर्थिक उदारीकरणाशी जुळली, ज्यामुळे आयात शुल्कात घट आणि बाजारांचे नियमन कमी करणे यासारखे धोरणात्मक बदल झाले.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतातील थेट कराचे उदाहरण खालीलपैकी कोणते आहे?

Economy MPSC सराव प्रश्न

भारतीय राज्यघटनेतील पंचवार्षिक योजनांची संकल्पना _______ पासून घेतली आहे.

Economy MPSC सराव प्रश्न

अमेरिकेसोबत भारताच्या अलीकडील LPG (घरगुती गॅस) आयात करारासंदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: I. अमेरिकेकडून LPG आयात करण्याचा पहिला दीर्घकालीन करार भारताने केला आहे. II. या नवीन करारानुसार भारत सध्या त्याच्या एकूण वार्षिक LPG गरजेच्या सुमारे 10% आयात अमेरिकेकडून करतो. दिलेल्या विधानांपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

Economy MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती संकल्पना निव्वळ देशांतर्गत उत्पादाचे (NDP) उत्तम प्रतिनिधित्व करते?

Economy MPSC सराव प्रश्न

पुढीलपैकी कोणता उद्योग भारताच्या आठ मोठ्या उद्योगांचा भाग नाही?