MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Chemical Reaction
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

एक रासायनिक अभिक्रिया ज्यामध्ये दोन किंवा अधिक पदार्थ एकत्र येऊन एकच उत्पादन तयार करतात त्याला म्हणतात:

A chemical reaction in which two or more substances combine to form a single product is called:

पर्याय (Options):
A

अपघटन अभिक्रिया

B

संयोग अभिक्रिया

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया

D

विस्थापन अभिक्रिया

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर संयोग अभिक्रिया आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • संयोग अभिक्रिया, ज्याला संश्लेषण अभिक्रिया असेही म्हणतात, ही एक प्रक्रिया आहे जिथे दोन किंवा अधिक मूलद्रव्ये किंवा संयुगे एकत्र येऊन एकच नवीन पदार्थ तयार करतात. म्हणून, योग्य उत्तर संयोग अभिक्रिया आहे. • या प्रकारच्या अभिक्रियेसाठी सामान्य रासायनिक प्रतिनिधित्व A + B → AB असे आहे, जिथे A आणि B हे अभिकारक आहेत आणि AB हे एकमेव उत्पादन आहे. • या अभिक्रिया प्रामुख्याने उष्णतादायी असतात कारण नवीन रासायनिक बंध तयार झाल्याने सहसा उष्णता किंवा प्रकाश या स्वरूपात ऊर्जा बाहेर पडते. • एक उत्कृष्ट उदाहरण म्हणजे कोळसा जाळणे, जिथे घन कार्बन (C) हवेतील ऑक्सिजन (O₂) सोबत अभिक्रिया करून कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) वायू तयार करतो. • आणखी एक सामान्य उदाहरण म्हणजे कळीचा चुना (कॅल्शियम ऑक्साईड, CaO) आणि पाणी (H₂O) यांच्यातील अभिक्रिया होऊन निवळलेला चुना (कॅल्शियम हायड्रॉक्साईड, Ca(OH)₂) तयार होणे, जे मोठ्या प्रमाणात उष्णता उत्सर्जनाने वैशिष्ट्यीकृत आहे. पूरक माहिती: • अपघटन अभिक्रिया: • ही संयोग अभिक्रियेच्या विरुद्ध आहे, जिथे एकच अभिकारक दोन किंवा अधिक सोप्या उत्पादनांमध्ये मोडतो. • विद्यमान बंध तोडण्यासाठी सहसा उष्णता, प्रकाश किंवा विद्युत स्वरूपात ऊर्जेची आवश्यकता असते. उदाहरणार्थ, कॅल्शियम कार्बोनेट (CaCO₃) गरम केल्यावर कॅल्शियम ऑक्साईड (CaO) आणि कार्बन डायऑक्साइड (CO₂) मध्ये विघटित होते. म्हणून, विधान 1 अयोग्य आहे. • विस्थापन अभिक्रिया: • या अभिक्रियेत, अधिक क्रियाशील मूलद्रव्य कमी क्रियाशील मूलद्रव्याला त्याच्या संयुगातून किंवा क्षार द्रावणातून विस्थापित करते किंवा काढून टाकते. • एक सुप्रसिद्ध उदाहरण म्हणजे लोह (Fe) कॉपर सल्फेट (CuSO₄) द्रावणासोबत अभिक्रिया करते, जिथे लोह कॉपरला विस्थापित करून लोह सल्फेट (FeSO₄) आणि घन कॉपर तयार करते. म्हणून, विधान 4 अयोग्य आहे. • दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया: • यामध्ये दोन नवीन पदार्थ तयार करण्यासाठी दोन संयुगांमध्ये आयनांची देवाणघेवाण होते. • अनेकदा, उत्पादनांपैकी एक अवक्षेप (एक अविद्राव्य घन) असतो. उदाहरणार्थ, सोडियम सल्फेट (Na₂SO₄) बेरियम क्लोराईड (BaCl₂) सोबत अभिक्रिया करून बेरियम सल्फेट (BaSO₄) अवक्षेप आणि सोडियम क्लोराईड (NaCl) तयार करते. म्हणून, विधान 3 अयोग्य आहे. महत्त्वाची टीप: • औद्योगिक अनुप्रयोग: अमोनिया (NH₃) च्या औद्योगिक उत्पादनासाठी हेबर प्रक्रियेत संयोग अभिक्रिया महत्त्वाच्या आहेत, जिथे नायट्रोजन आणि हायड्रोजन वायू उच्च दाब आणि तापमानाखाली एकत्र येतात. • अभारकांचे स्वरूप: संयोग अभिक्रिया दोन मूलद्रव्यांमध्ये (जसे की H₂ आणि O₂), दोन संयुगांमध्ये (जसे की CaO आणि H₂O), किंवा एक मूलद्रव्य आणि एका संयुगामध्ये (जसे की CO आणि O₂) होऊ शकतात. • ऑक्सिडीकरण-क्षपण (रेडॉक्स): अनेक संयोग अभिक्रिया रेडॉक्स अभिक्रिया देखील असतात, जिथे अभिकारी प्रजातींमध्ये एकाच वेळी इलेक्ट्रॉन्सची हानी आणि वाढ होते. • वस्तुमान अक्षय्यतेचा नियम: प्रत्येक रासायनिक अभिक्रियेत, संयोग अभिक्रियेसह, अभिकारकांचे एकूण वस्तुमान उत्पादनांच्या एकूण वस्तुमानाइतके असले पाहिजे, ज्यामुळे रासायनिक समीकरणे संतुलित करणे आवश्यक ठरते.
मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC सराव चाचणी

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):

General Science MPSC सराव प्रश्न

कोणत्या कारणामुळे DNA सर्वाधिक प्रमाणात आढळणारे जनुकीय पदार्थ बनतो?

General Science MPSC सराव प्रश्न

डीएनए (DNA) संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या: 1. डीएनए म्हणजे डीऑक्सिरायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Deoxyribonucleic Acid) होय. 2. हे रायबोसोममध्ये (ribosomes) स्थित असते. 3. हे रायबोन्यूक्लिक ऍसिड (Ribonucleic Acid) पासून बनलेले आहे. 4. ते स्वतःची प्रत बनवू शकते. खालीलपैकी कोणते विधान/विधाने बरोबर आहे/आहेत?

General Science MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणते प्रकाशाच्या अपवर्तनाचे उदाहरण नाही?

General Science MPSC सराव प्रश्न

खालीलपैकी कोणती सामग्री विद्युत दिव्यांमध्ये फिलामेंट बनवण्यासाठी सर्वात योग्य आहे?

General Science MPSC सराव प्रश्न

प्रकाश परावर्तनाच्या दुसऱ्या नियमानुसार, सर्व आपाती किरण, आपतन बिंदूजवळ आरशाची स्तंभिका आणि परावर्तित किरण: