MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Human body FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

पिनिअल ग्रंथीद्वारे स्रवणारे कोणते संप्रेरक, मानवांमध्ये प्रामुख्याने झोप-जागण्याच्या चक्राचे, ज्याला सर्केडियन रीदम असेही म्हणतात, याचे नियमन करतो?

Which hormone, secreted by the pineal gland, primarily regulates the sleep-wake cycle, also known as the circadian rhythm, in humans?

पर्याय (Options):
A

इन्सुलिन

B

मेलाटोनिन

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

इस्ट्रोजेन

D

वृद्धी संप्रेरक

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर मेलाटोनिन आहे. मुख्य मुद्दे • मेलाटोनिन हे मेंदूत असलेल्या पिनियल ग्रंथीद्वारे तयार होणारे एक संप्रेरक आहे. • हे प्रकाश आणि अंधाराला प्रतिसाद देऊन झोप-जागे होण्याचे चक्र किंवा सर्केडियन रिदमचे प्रामुख्याने नियमन करते. • याचे उत्सर्जन संध्याकाळी वाढते, ज्यामुळे शरीर झोपेची तयारी करण्यास सूचित करते, आणि सकाळी जागृतता वाढवण्यासाठी कमी होते. • मेलाटोनिन मूड नियमन, रोगप्रतिकार प्रणालीचे नियमन आणि अँटीऑक्सिडंट क्रियाकलापासह विविध शारीरिक कार्यांवर प्रभाव टाकते. • अत्यधिक स्क्रीन वेळ किंवा अनियमित झोपेच्या पद्धतींसारख्या कारणांमुळे मेलाटोनिन उत्पादनात व्यत्यय आल्यास झोपेचे विकार होऊ शकतात आणि एकूण आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अतिरिक्त माहिती • इन्सुलिन: • इन्सुलिन हे स्वादुपिंडाद्वारे तयार होणारे संप्रेरक आहे जे रक्तातील ग्लुकोजची पातळी नियंत्रित करते. • हे ऊर्जा उत्पादनासाठी पेशींमध्ये ग्लुकोजचे शोषण सुलभ करते किंवा यकृत आणि स्नायूंमध्ये ग्लायकोजेन म्हणून साठवते. • इन्सुलिनच्या कार्यातील बिघाड मधुमेह मेल्लीटससारख्या परिस्थितींशी संबंधित आहे. • इस्ट्रोजेन: • इस्ट्रोजेन हा संप्रेरकांचा एक समूह आहे जो स्त्री प्रजनन प्रणाली आणि दुय्यम लैंगिक वैशिष्ट्यांच्या विकासासाठी आणि नियमनासाठी जबाबदार आहे. • हे प्रामुख्याने अंडाशयांद्वारे तयार होते, तर कमी प्रमाणात एड्रेनल ग्रंथी आणि चरबीयुक्त ऊतींद्वारे स्रवले जाते. • इस्ट्रोजेन हाडांचे आरोग्य, हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी कार्य आणि त्वचेची लवचिकता राखण्यात देखील भूमिका बजावते. • वृद्धी संप्रेरक: • सोमाटोट्रोपिन म्हणूनही ओळखले जाणारे, वृद्धी संप्रेरक अग्र पिच्यूटरी ग्रंथीद्वारे तयार होते. • हे मानवामध्ये आणि इतर प्राण्यांमध्ये वाढ, पेशी पुनरुत्पादन आणि पुनर्जन्मास उत्तेजित करते. • वृद्धी संप्रेरकाच्या कमतरतेमुळे खुंटलेली वाढ होऊ शकते, तर जास्त पातळीमुळे महाकायता किंवा ऍक्रोमेगली होऊ शकते. • मुख्य संकल्पना: • हा प्रश्न शारीरिक प्रक्रियेच्या नियमनात संप्रेरकांच्या भूमिकेशी संबंधित आहे. • संप्रेरके हे अंतःस्रावी ग्रंथींद्वारे स्रवणारे रासायनिक संदेशवाहक आहेत, जे शरीरातील विविध कार्यांचे समन्वय साधतात. • प्रत्येक संप्रेरकाची एक विशिष्ट भूमिका असते, चयापचयी नियमनापासून ते विकास आणि झोप-जागे होण्याच्या चक्रापर्यंत.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('इस्ट्रोजेन') आणि पर्याय 2 ('मेलाटोनिन') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'मेलाटोनिन'. Human bodyचा थेट संबंध 'मेलाटोनिन' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('इन्सुलिन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मेलाटोनिन' हे ठरते. • पर्याय 3 ('इस्ट्रोजेन'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मेलाटोनिन' हे ठरते. • पर्याय 4 ('वृद्धी संप्रेरक'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'मेलाटोनिन' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('मेलाटोनिन') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 10

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):