MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Botany FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणते पीक हिरवा (Green ear) रोग्याने प्रभावित होते?

Which of the following crops is affected by Green ear disease?

पर्याय (Options):
A

बाजरी

अचूक उत्तर (Official Answer)
B

बीटरूट

C

बटाटा

D

गाजर

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (1)
योग्य उत्तर बाजरी आहे. महत्वाचे मुद्दे • हिरवा रोग हा स्क्लेरोस्पोरा ग्रामिनिकोला नावाच्या बुरशीमुळे होणारा रोग आहे, जो प्रामुख्याने बाजरी (Pearl Millet) पिकाला बाधित करतो. • या रोगामध्ये बाजरीच्या कणसांवर हिरवट, वेडेवाकडे आकार येतात, ज्यामुळे उत्पादनात लक्षणीय घट होते. • बाजरी हे अर्ध-शुष्क प्रदेशात मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाणारे तृणधान्य पीक आहे आणि विशेषत: पावसाळ्याच्या काळात ते हिरव्या रोगास बळी पडते. • उच्च आर्द्रता आणि मध्यम तापमान (25°C ते 30°C दरम्यान) यांसारख्या अनुकूल परिस्थितीत हा रोग झपाट्याने पसरतो. • हिरव्या रोगाच्या व्यवस्थापनामध्ये बाजरीच्या रोगप्रतिकारक्षम जाती, पीक रोटेशन आणि मेटॅलॅक्सिल सारख्या बुरशीनाशकांचा वापर करणे इत्यादी एकत्रित उपायांचा समावेश होतो. • या रोगाचा परिणाम मुख्यतः धान्याच्या उत्पादनावर आणि गुणवत्तेवर होतो, ज्यामुळे बाजरीच्या लागवडीवर अवलंबून असलेल्या शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर आणि अन्नसुरक्षेवर परिणाम होतो. अतिरिक्त माहिती • बाजरी (Pearl Millet): • बाजरी हे भारत, आफ्रिका आणि आग्नेय आशिया सारख्या प्रदेशांमध्ये घेतले जाणारे एक महत्त्वाचे तृणधान्य पीक आहे, जेथील हवामान कोरडे आणि अर्ध-शुष्क आहे. • हे प्रथिने, फायबर, लोह आणि मॅग्नेशियम सारख्या पोषक तत्वांचा समृद्ध स्रोत आहे, जे बहुतेक वेळा भाकरी, लापशी किंवा किण्वित पेये म्हणून सेवन केले जाते. • बाजरी उत्पादनात भारत, नायजेरिया आणि नायजर हे प्रमुख देश आहेत, तर भारतात राजस्थान हे सर्वात मोठे उत्पादक राज्य आहे. • इतर पिके: • बीटरूट: हे एक कंदमूळ आहे, जे समशीतोष्ण हवामानात घेतले जाते आणि मुख्यतः पाककला आणि औषधी उपयोगांसाठी वापरले जाते. याला हिरव्या रोगाचा प्रादुर्भाव होत नाही. • बटाटा: हे एक कंद पीक आहे, जे जगभरात मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते. लेट ब्लाइटसारखे रोग सामान्य आहेत, परंतु हिरव्या रोगाचा बटाट्यावर परिणाम होत नाही. • गाजर: हे आणखी एक कंदमूळ आहे, जे व्हिटॅमिन ए सारख्या जीवनसत्त्वांनी परिपूर्ण आहे. गाजर जिवाणू आणि बुरशीजन्य रोगांना बळी पडतात, परंतु हिरव्या रोगाचा प्रादुर्भाव होत नाही. • हिरव्या रोगाचे व्यवस्थापन: • ICTP 8203 आणि MH-179 सारख्या रोगप्रतिकारक्षम बाजरीच्या जातींचा वापर करणे. • जमिनीतील रोगजनकांची वाढ कमी करण्यासाठी गैर-यजमान पिकांबरोबर पीक रोटेशन करणे. • मेटॅलॅक्सिल सारख्या बुरशीनाशकांचा वापर करणे आणि बियाण्यांवर सिस्टिमिक बुरशीनाशकांनी उपचार करणे. • शेतात स्वच्छता राखणे आणि आर्द्रता पातळी कमी करण्यासाठी दाट लागवड टाळणे. • बाजरीचे महत्त्व: • कठोर हवामान असलेल्या प्रदेशांमध्ये अन्नसुरक्षा सुनिश्चित करण्यात बाजरी महत्त्वाची भूमिका बजावते. • हे दुष्काळ-प्रतिरोधक पीक आहे आणि शाश्वत शेती पद्धतींमध्ये योगदान देते. • त्यातील पौष्टिक फायद्यांमुळे ते लाखो लोकांसाठी, विशेषतः ग्रामीण भागातील लोकांसाठी एक मुख्य अन्न आहे. महत्वाचे मुद्दे • ओळख: बाजरीतील हिरव्या रोगाची ओळख म्हणजे कणसांवर हिरवट रंगाचे वेडेवाकडे आकार दिसणे. • आर्थिक परिणाम: या रोगामुळे उत्पादनात लक्षणीय घट होऊ शकते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उपजीविकेवर थेट परिणाम होतो. • पर्यावरणीय घटक: उच्च आर्द्रता आणि 25°C ते 30°C दरम्यानचे तापमान रोगाच्या प्रसारास अनुकूल असतात. • एकात्मिक रोग व्यवस्थापन: रोगप्रतिकारक्षम पिकांच्या जाती, बुरशीनाशके आणि मशागती पद्धती एकत्रितपणे वापरणे हा हिरव्या रोगाचा सामना करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 2 ('बीटरूट') आणि पर्याय 1 ('बाजरी') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'बाजरी'. Botanyचा थेट संबंध 'बाजरी' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 2 ('बीटरूट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बाजरी' हे ठरते. • पर्याय 3 ('बटाटा'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बाजरी' हे ठरते. • पर्याय 4 ('गाजर'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'बाजरी' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 1 ('बाजरी') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):