MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Human body FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणत्या खनिजाच्या कमतरतेमुळे ऑस्टिओपोरोसिस होऊ शकतो?

Deficiency of which of the following minerals can cause osteoporosis?

पर्याय (Options):
A

सोडियम

B

लोह

C

कॅल्शियम

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

फ्लोराईड

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
या प्रश्नाचे योग्य उत्तर कॅल्शियम आहे. महत्वाचे मुद्दे • ऑस्टिओपोरोसिस ही एक अशी स्थिती आहे जिथे हाडांची घनता कमी होते आणि ती ठिसूळ होतात, ज्यामुळे फ्रॅक्चर होण्याची शक्यता वाढते. ऑस्टिओपोरोसिसच्या मुख्य कारणांपैकी एक म्हणजे कॅल्शियमची कमतरता. • कॅल्शियम हाडांच्या आरोग्यासाठी आवश्यक खनिज आहे, कारण ते हाडे आणि दातांना संरचनात्मक ताकद देते. • जेव्हा शरीराला आहारातून पुरेसे कॅल्शियम मिळत नाही, तेव्हा ते हाडांमधून कॅल्शियम घेणे सुरू करते, ज्यामुळे हाडांची घनता कमी होते आणि ऑस्टिओपोरोसिस होतो. • वृद्धत्व, हार्मोनल बदल (विशेषतः रजोनिवृत्तीनंतरच्या स्त्रिया), आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यासारख्या इतर घटकांमुळे कॅल्शियमची कमतरता वाढू शकते आणि ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका वाढू शकतो. • कॅल्शियमची कमतरता कॅल्शियमयुक्त पदार्थांच्या सेवनाने जसे की दुग्धजन्य पदार्थ (दूध, चीज, दही), पालेभाज्या आणि फोर्टिफाइड पदार्थांद्वारे किंवा आरोग्य सेवा प्रदात्याने सांगितल्यानुसार कॅल्शियम सप्लिमेंट्सद्वारे दूर केली जाऊ शकते. अतिरिक्त माहिती • इतर खनिजे आणि त्यांची भूमिका: • सोडियम: सोडियम शरीराच्या विविध कार्यांसाठी आवश्यक असले तरी, जास्त सोडियमच्या सेवनाने लघवीद्वारे कॅल्शियमचे उत्सर्जन वाढते, ज्यामुळे कॅल्शियमची कमतरता निर्माण होऊन हाडांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम होतो. • लोह: हे खनिज रक्तामध्ये ऑक्सिजनच्या वहनासाठी आणि ॲनिमिया (anemia) टाळण्यासाठी महत्त्वाचे आहे. तथापि, लोहाचा हाडांच्या घनतेशी किंवा ऑस्टिओपोरोसिसशी थेट संबंध नाही. • फ्लोराईड: हे हाडे आणि दातांच्या खनिजीकरणामध्ये मदत करते, परंतु हाडांची घनता टिकवून ठेवण्यासाठी किंवा ऑस्टिओपोरोसिस टाळण्यासाठी कॅल्शियमइतकी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत नाही. • कॅल्शियमच्या कमतरतेसाठी धोक्याचे गट: • रजोनिवृत्तीनंतरच्या स्त्रिया, कारण इस्ट्रोजेनची पातळी कमी होते, ज्यामुळे कॅल्शियमचे शोषण आणि हाडांचे आरोग्य प्रभावित होते. • वृद्ध लोक, कारण वयानुसार कॅल्शियम शोषण्याची क्षमता कमी होते. • लॅक्टोज असहिष्णुता (lactose intolerance) किंवा दुधाची ॲलर्जी (allergy) असलेले लोक, कारण ते कॅल्शियमयुक्त दुग्धजन्य पदार्थ टाळू शकतात. • ऑस्टिओपोरोसिससाठी प्रतिबंधात्मक उपाय: • हाडांची ताकद सुधारण्यासाठी नियमितपणे वजन उचलण्याचे आणि स्नायू मजबूत करण्याचे व्यायाम करा. • दुग्धजन्य पदार्थ, फोर्टिफाइड धान्य, बदाम आणि पालेभाज्यांसारख्या पदार्थांमधून पुरेसे आहारातील कॅल्शियम सेवन सुनिश्चित करा. • पुरेसे व्हिटॅमिन डी (Vitamin D) मिळवा, जे कॅल्शियम शोषणासाठी आवश्यक आहे. सूर्यप्रकाश आणि व्हिटॅमिन डी-फोर्टिफाइड पदार्थ मदत करू शकतात. • धूम्रपान टाळा आणि मद्यपान मर्यादित करा, कारण ते हाडांचे आरोग्य कमकुवत करू शकतात. • कॅल्शियमची दररोजची आवश्यकता: कॅल्शियमसाठी शिफारस केलेले आहारातील प्रमाण (RDA) वयानुसार बदलते: • मुले (4-8 वर्षे): 1,000 मिग्रॅ/दिवस • किशोरवयीन (9-18 वर्षे): 1,300 मिग्रॅ/दिवस • प्रौढ (19-50 वर्षे): 1,000 मिग्रॅ/दिवस • वृद्ध (>50 वर्षे): 1,200 मिग्रॅ/दिवस महत्वाचे मुद्दे • ऑस्टिओपोरोसिस आकडेवारी: इंटरनॅशनल ऑस्टिओपोरोसिस फाउंडेशननुसार, जगभरात सुमारे 200 दशलक्ष लोक ऑस्टिओपोरोसिसने ग्रस्त आहेत, ज्यामध्ये पुरुषांपेक्षा स्त्रिया अधिक प्रभावित आहेत. • व्हिटॅमिन डी आणि कॅल्शियम: व्हिटॅमिन डीची कमतरता अनेकदा कॅल्शियमच्या कमतरतेशी जोडलेली असते, कारण ते आतड्यांमधील कॅल्शियम शोषण्यास बाधित करते. या दोन्ही कमतरता एकत्रितपणे ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका लक्षणीयरीत्या वाढवू शकतात. • हाड फ्रॅक्चरचा धोका: ऑस्टिओपोरोसिस-संबंधित फ्रॅक्चर सामान्यतः नितंब, पाठीचा कणा आणि मनगटात होतात आणि त्यामुळे गंभीर अपंगत्व आणि जीवनाची गुणवत्ता कमी होऊ शकते. • जागतिक जागरूकता: ऑस्टिओपोरोसिस आणि संबंधित हाडांच्या रोगांचे प्रतिबंध, निदान आणि उपचारांबद्दल जागरूकता वाढवण्यासाठी दरवर्षी 20 ऑक्टोबर रोजी जागतिक ऑस्टिओपोरोसिस दिन साजरा केला जातो.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('फ्लोराईड') आणि पर्याय 3 ('कॅल्शियम') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'कॅल्शियम'. Human bodyचा थेट संबंध 'कॅल्शियम' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('सोडियम'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कॅल्शियम' हे ठरते. • पर्याय 2 ('लोह'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कॅल्शियम' हे ठरते. • पर्याय 4 ('फ्लोराईड'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'कॅल्शियम' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('कॅल्शियम') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 08

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):