MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Biology FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

विदेशी आणि स्थानिक गोवंश जातींच्या संकराचा उद्देश काय आहे?

What is the purpose of cross-breeding exotic and local cattle breeds?

पर्याय (Options):
A

जनावरांचा आकार लहान करणे

B

जनावरांना अधिक आक्रमक बनवणे

C

लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

खाद्याची गरज कमी करणे

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे. महत्वाचे मुद्दे • संकर (Cross-breeding) विदेशी आणि स्थानिक गोवंश जातींमध्ये दोन्ही जातींचे उपयुक्त गुणधर्म एकत्र करण्याचा उद्देश आहे, ज्यामुळे चांगली उत्पादकता आणि जुळवून घेण्याची क्षमता सुनिश्चित होते. • जर्सी आणि होलस्टीन फ्रिशियन यांसारख्या विदेशी जाती त्यांच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी आणि लांब दुग्धोत्पादन कालावधीसाठी ओळखल्या जातात. • गिर, साहिवाल आणि लाल सिंधी यांसारख्या स्थानिक जाती स्थानिक पर्यावरणीय परिस्थितीशी अधिक चांगल्या प्रकारे जुळवून घेतात आणि त्या रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या असतात. • संकर करण्याचा उद्देश असा आहे की, जास्त दूध उत्पादन (विदेशी जातीचे वैशिष्ट्य) आणि रोगांना प्रतिकार करण्याची क्षमता (स्थानिक जातीचे वैशिष्ट्य) या दोन्ही गोष्टी संततीमध्ये असाव्यात. • या दृष्टिकोनमुळे आरोग्यसेवा खर्चात घट होऊन आणि दूध उत्पादकता सुधारून गोपालन व्यवसायाची एकूण आर्थिक व्यवहार्यता वाढते. अतिरिक्त माहिती • विदेशी जाती: • जर्सी: जर्सी बेटावरून (ब्रिटिश चॅनेल बेट) उत्पत्ती, ही जात तिच्या उच्च दुग्ध चरबी सामग्रीसाठी आणि बदलत्या हवामानाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखली जाते. • होलस्टीन फ्रिशियन: नेदरलँड्समधून उत्पत्ती, ही जात तिच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी जागतिक स्तरावर ओळखली जाते आणि व्यावसायिक दुग्ध व्यवसायात वापरली जाते. • देशी जाती: • गिर: ही मूळ भारतीय जात आहे, जी उष्णता सहनशीलतेसाठी, रोगप्रतिकारशक्ती आणि दूध उत्पादनासाठी ओळखली जाते. • साहिवाल: पंजाबमध्ये उत्पत्ती, ही जात तिच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी आणि उष्णकटिबंधीय हवामानाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहे. • लाल सिंधी: ही जात तिच्या कठोरतेसाठी आणि दूध उत्पादन आणि मसुदा कामासाठी योग्य आहे. • संकर करण्याचे फायदे: • विदेशी जातींकडून मिळालेल्या गुणधर्मांमुळे दूध उत्पादनात सुधारणा. • देशी जातींकडून मिळालेल्या गुणधर्मांमुळे रोगप्रतिकारशक्ती आणि उष्णता सहनशीलतेत वाढ. • पशुवैद्यकीय खर्च कमी करून आणि उत्पादकता वाढवून शेतकऱ्यांसाठी चांगले आर्थिक उत्पन्न. • संकर करताना येणाऱ्या समस्या: • संकरित जनावरांना विशिष्ट आहार आणि काळजी आवश्यक असू शकते. • जर योग्य व्यवस्थापन केले नाही, तर देशी जातींमधील अनुवांशिक विविधतेचे नुकसान होण्याची शक्यता असते. • परिणामी लोकसंख्येची शाश्वतता सुनिश्चित करण्यासाठी पैदास कार्यक्रमांचे निरीक्षण करणे आवश्यक आहे. • भारतातील संबंधित कार्यक्रम: • राष्ट्रीय गोकुळ मिशन: वैज्ञानिक पैदास तंत्राद्वारे देशी जातींचे जतन आणि विकास करणे. • राष्ट्रीय दुग्ध विकास योजना (NDP): अनुवांशिक सुधारणांद्वारे दूध उत्पादन वाढवणे आणि दुभत्या जनावरांची उत्पादकता सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करणे. महत्वाचे मुद्दे • लांब दुग्धोत्पादन कालावधी: होलस्टीन फ्रिशियनसारख्या विदेशी जाती जास्त कालावधीसाठी दूध देऊ शकतात, ज्यामुळे त्या व्यावसायिक दुग्ध व्यवसायासाठी आदर्श ठरतात. • रोगप्रतिकारशक्ती: देशी जातींमध्ये स्थानिक रोगांशी लढण्याची नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती असते, त्यामुळे पशुवैद्यकीय हस्तक्षेपावरील अवलंबित्व कमी होते. • आर्थिक परिणाम: संकर शेतकऱ्यांना उत्पादकता आणि लवचिकता गुणधर्म एकत्र करून जास्त नफा मिळविण्यात मदत करते. • पैदास तंत्र: कृत्रिम रेतन (Artificial insemination) सारखे कार्यक्रम अनुवांशिक विविधता धोक्यात न आणता इष्ट गुणधर्म मिळविण्यासाठी नियंत्रित संकर सुनिश्चित करतात.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('खाद्याची गरज कमी करणे') आणि पर्याय 3 ('लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे'. Biologyचा थेट संबंध 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('जनावरांचा आकार लहान करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('जनावरांना अधिक आक्रमक बनवणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते. • पर्याय 4 ('खाद्याची गरज कमी करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 07

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):