सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर आहे लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे.
महत्वाचे मुद्दे
• संकर (Cross-breeding) विदेशी आणि स्थानिक गोवंश जातींमध्ये दोन्ही जातींचे उपयुक्त गुणधर्म एकत्र करण्याचा उद्देश आहे, ज्यामुळे चांगली उत्पादकता आणि जुळवून घेण्याची क्षमता सुनिश्चित होते.
• जर्सी आणि होलस्टीन फ्रिशियन यांसारख्या विदेशी जाती त्यांच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी आणि लांब दुग्धोत्पादन कालावधीसाठी ओळखल्या जातात.
• गिर, साहिवाल आणि लाल सिंधी यांसारख्या स्थानिक जाती स्थानिक पर्यावरणीय परिस्थितीशी अधिक चांगल्या प्रकारे जुळवून घेतात आणि त्या रोगप्रतिकारशक्ती असलेल्या असतात.
• संकर करण्याचा उद्देश असा आहे की, जास्त दूध उत्पादन (विदेशी जातीचे वैशिष्ट्य) आणि रोगांना प्रतिकार करण्याची क्षमता (स्थानिक जातीचे वैशिष्ट्य) या दोन्ही गोष्टी संततीमध्ये असाव्यात.
• या दृष्टिकोनमुळे आरोग्यसेवा खर्चात घट होऊन आणि दूध उत्पादकता सुधारून गोपालन व्यवसायाची एकूण आर्थिक व्यवहार्यता वाढते.
अतिरिक्त माहिती
• विदेशी जाती:
• जर्सी: जर्सी बेटावरून (ब्रिटिश चॅनेल बेट) उत्पत्ती, ही जात तिच्या उच्च दुग्ध चरबी सामग्रीसाठी आणि बदलत्या हवामानाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखली जाते.
• होलस्टीन फ्रिशियन: नेदरलँड्समधून उत्पत्ती, ही जात तिच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी जागतिक स्तरावर ओळखली जाते आणि व्यावसायिक दुग्ध व्यवसायात वापरली जाते.
• देशी जाती:
• गिर: ही मूळ भारतीय जात आहे, जी उष्णता सहनशीलतेसाठी, रोगप्रतिकारशक्ती आणि दूध उत्पादनासाठी ओळखली जाते.
• साहिवाल: पंजाबमध्ये उत्पत्ती, ही जात तिच्या जास्त दूध उत्पादनासाठी आणि उष्णकटिबंधीय हवामानाशी जुळवून घेण्याच्या क्षमतेसाठी प्रसिद्ध आहे.
• लाल सिंधी: ही जात तिच्या कठोरतेसाठी आणि दूध उत्पादन आणि मसुदा कामासाठी योग्य आहे.
• संकर करण्याचे फायदे:
• विदेशी जातींकडून मिळालेल्या गुणधर्मांमुळे दूध उत्पादनात सुधारणा.
• देशी जातींकडून मिळालेल्या गुणधर्मांमुळे रोगप्रतिकारशक्ती आणि उष्णता सहनशीलतेत वाढ.
• पशुवैद्यकीय खर्च कमी करून आणि उत्पादकता वाढवून शेतकऱ्यांसाठी चांगले आर्थिक उत्पन्न.
• संकर करताना येणाऱ्या समस्या:
• संकरित जनावरांना विशिष्ट आहार आणि काळजी आवश्यक असू शकते.
• जर योग्य व्यवस्थापन केले नाही, तर देशी जातींमधील अनुवांशिक विविधतेचे नुकसान होण्याची शक्यता असते.
• परिणामी लोकसंख्येची शाश्वतता सुनिश्चित करण्यासाठी पैदास कार्यक्रमांचे निरीक्षण करणे आवश्यक आहे.
• भारतातील संबंधित कार्यक्रम:
• राष्ट्रीय गोकुळ मिशन: वैज्ञानिक पैदास तंत्राद्वारे देशी जातींचे जतन आणि विकास करणे.
• राष्ट्रीय दुग्ध विकास योजना (NDP): अनुवांशिक सुधारणांद्वारे दूध उत्पादन वाढवणे आणि दुभत्या जनावरांची उत्पादकता सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित करणे.
महत्वाचे मुद्दे
• लांब दुग्धोत्पादन कालावधी: होलस्टीन फ्रिशियनसारख्या विदेशी जाती जास्त कालावधीसाठी दूध देऊ शकतात, ज्यामुळे त्या व्यावसायिक दुग्ध व्यवसायासाठी आदर्श ठरतात.
• रोगप्रतिकारशक्ती: देशी जातींमध्ये स्थानिक रोगांशी लढण्याची नैसर्गिक प्रतिकारशक्ती असते, त्यामुळे पशुवैद्यकीय हस्तक्षेपावरील अवलंबित्व कमी होते.
• आर्थिक परिणाम: संकर शेतकऱ्यांना उत्पादकता आणि लवचिकता गुणधर्म एकत्र करून जास्त नफा मिळविण्यात मदत करते.
• पैदास तंत्र: कृत्रिम रेतन (Artificial insemination) सारखे कार्यक्रम अनुवांशिक विविधता धोक्यात न आणता इष्ट गुणधर्म मिळविण्यासाठी नियंत्रित संकर सुनिश्चित करतात.
The correct answer is To combine long lactation with disease resistance.
Explanation & Key Takeaways:
• Cross-breeding between exotic and local cattle breeds aims to combine the beneficial traits of both breeds, ensuring better productivity and adaptability.
• Exotic breeds, such as Jersey and Holstein Friesian, are known for their high milk yield and long lactation periods.
• Local breeds, such as Gir, Sahiwal, and Red Sindhi, are better adapted to local environmental conditions and are highly disease-resistant.
• The goal of cross-breeding is to produce offspring that exhibit both higher milk production (a trait of exotic breeds) and resilience to diseases (a trait of local breeds).
• This approach enhances the overall economic viability of cattle farming by reducing costs associated with healthcare and improving milk productivity.
Related Concepts:
• Exotic Breeds:
• Jersey: Originating from the British Channel Island of Jersey, this breed is known for its high milk fat content and adaptability to varying climates.
• Holstein Friesian: Originating from the Netherlands, this breed is globally recognized for its high milk yield and is often used in commercial dairy farming.
• Indigenous Breeds:
• Gir: A native Indian breed, known for its heat tolerance, disease resistance, and milk production.
• Sahiwal: Originating from Punjab, this breed is renowned for its high milk yield and adaptability to tropical climates.
• Red Sindhi: Known for its hardiness and suitability for both milk production and draught work.
• Advantages of Cross-Breeding:
• Improved milk production due to traits inherited from exotic breeds.
• Enhanced disease resistance and heat tolerance due to traits from indigenous breeds.
• Better economic returns for farmers by reducing veterinary costs and increasing productivity.
• Challenges of Cross-Breeding:
• Cross-bred animals may require specialized feeding and care.
• Potential for loss of genetic diversity in indigenous breeds if not managed properly.
• Breeding programs need to be monitored to ensure the sustainability of the resulting population.
• Relevant Programs in India:
• Rashtriya Gokul Mission: Aims to preserve and develop indigenous breeds through scientific breeding techniques.
• National Dairy Plan (NDP): Focuses on increasing milk production and improving the productivity of milch animals through genetic improvements.
Important Notes:
• Long Lactation Period: Exotic breeds like Holstein Friesian can produce milk for extended durations, making them ideal for commercial dairy farming.
• Disease Resistance: Indigenous breeds have a natural immunity to local diseases, reducing dependency on veterinary interventions.
• Economic Impact: Cross-breeding helps farmers achieve higher profitability by combining productivity and resilience traits.
• Breeding Techniques: Programs like artificial insemination ensure controlled cross-breeding to achieve desirable traits without compromising genetic diversity.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('खाद्याची गरज कमी करणे') आणि पर्याय 3 ('लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('To reduce food requirements') with Option 3 ('To combine long lactation with disease resistance'). Distinguish the exact context before marking.
वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे'. Biologyचा थेट संबंध 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.
Science Booster: Core Principle — 'To combine long lactation with disease resistance'. Connect Biology directly to 'To combine long lactation with disease resistance'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('जनावरांचा आकार लहान करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('जनावरांना अधिक आक्रमक बनवणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('खाद्याची गरज कमी करणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('लांब दुग्धोत्पादन क्षमता आणि रोगप्रतिकारशक्ती एकत्र करणे') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('To make animals smaller in size'): Incorrect. As per official verified records, 'To combine long lactation with disease resistance' is the valid fact.
• Option 2 ('To make the animals more aggressive'): Incorrect. As per official verified records, 'To combine long lactation with disease resistance' is the valid fact.
• Option 4 ('To reduce food requirements'): Incorrect. As per official verified records, 'To combine long lactation with disease resistance' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('To combine long lactation with disease resistance').