MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Structure of Atom FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

थॉमसनच्या अणु मॉडेलनुसार, खालीलपैकी कोणते विधान अणूच्या संरचनेचे सर्वोत्तम वर्णन करते?

According to Thomson’s model of an atom, which of the following statements best describes the structure of the atom?

पर्याय (Options):
A

अणूमध्ये फक्त न्यूट्रॉन आणि इलेक्ट्रॉन असतात.

B

इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.

अचूक उत्तर (Official Answer)
C

इलेक्ट्रॉन निश्चित कक्षेत मध्यवर्ती न्यूक्लियसभोवती फिरतात.

D

अणूमध्ये इलेक्ट्रॉनने वेढलेले एक घन न्यूक्लियस असते.

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (2)
योग्य उत्तर आहे इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात. महत्वाचे मुद्दे • थॉमसनचे अणूचे मॉडेल: 1904 मध्ये, जे.जे. थॉमसन यांनी अणूचे एक मॉडेल प्रस्तावित केले ज्याला अनेकदा "प्लम पुडिंग मॉडेल" म्हटले जाते. या मॉडेलनुसार, अणू हा सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलाचा बनलेला असतो ज्यामध्ये नकारात्मक चार्ज असलेले इलेक्ट्रॉन एम्बेड केलेले असतात, जसे की पुडिंगमध्ये मनुका. • चार्ज तटस्थता: थॉमसनने म्हटले आहे की गोलाचा सकारात्मक चार्ज एम्बेड केलेल्या इलेक्ट्रॉनच्या एकूण नकारात्मक चार्जच्या परिमाणा इतका असतो, ज्यामुळे अणू विद्युतदृष्ट्या तटस्थ होतो. • संरचना वर्णन: थॉमसनच्या मॉडेलनुसार जुळणारे योग्य विधान म्हणजे “इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात”. अणूची स्थिरता आणि तटस्थता स्पष्ट करण्याचा हा त्याचा प्रयत्न होता. • अचूक नसलेली विधाने: प्रश्नातील इतर विधाने, जसे की "अणूमध्ये फक्त न्यूट्रॉन आणि इलेक्ट्रॉन असतात" किंवा "इलेक्ट्रॉन निश्चित कक्षेत मध्यवर्ती न्यूक्लियसभोवती फिरतात," हे अचूक नाहीत कारण ते अणूच्या नंतरच्या मॉडेलचे वर्णन करतात, जसे की रुदरफोर्डचे किंवा बोहरचे मॉडेल. • मर्यादा: थॉमसनचे मॉडेल रुदरफोर्डच्या गोल्ड फॉइल प्रयोगासारखे प्रायोगिक परिणाम स्पष्ट करू शकले नाही, ज्यामुळे नंतर न्यूक्लियसचा शोध लागला. अतिरिक्त माहिती • जे.जे. थॉमसन: • ते एक ब्रिटिश भौतिकशास्त्रज्ञ होते ज्यांनी 1897 मध्ये कॅथोड किरणांवरील प्रयोगांद्वारे इलेक्ट्रॉनचा शोध लावला. • थॉमसन यांना वायूमध्ये विजेच्या वहनावर आणि इलेक्ट्रॉनच्या शोधावरील त्यांच्या कार्यासाठी 1906 मध्ये नोबेल पारितोषिक देण्यात आले. • रुदरफोर्डचे मॉडेल: • 1911 मध्ये, अर्नेस्ट रुदरफोर्डने प्रसिद्ध गोल्ड फॉइल प्रयोग केला, ज्याने दर्शविले की अणूंमध्ये एक घन, सकारात्मक चार्ज असलेला न्यूक्लियस असतो. • त्यांनी प्रस्तावित केले की इलेक्ट्रॉन थॉमसनच्या मॉडेलचा विरोधाभास करत न्यूक्लियसभोवती कक्षेत फिरतात. • बोहरचे मॉडेल: • 1913 मध्ये, नील्स बोहर यांनी रुदरफोर्डच्या मॉडेलमध्ये सुधारणा केली आणि न्यूक्लियसभोवती फिरणाऱ्या इलेक्ट्रॉनसाठी निश्चित ऊर्जा स्तरांची संकल्पना सादर केली. • या मॉडेलने अणूंची स्थिरता आणि हायड्रोजनचे उत्सर्जन स्पेक्ट्रम स्पष्ट केले. • आधुनिक क्वांटम मॉडेल: • अणू संरचनेची सध्याची समज क्वांटम मेकॅनिक्सवर आधारित आहे, जिथे इलेक्ट्रॉन संभाव्य क्षेत्रांमध्ये अस्तित्वात असल्याचे वर्णन केले जाते ज्याला ऑर्बिटल्स म्हणतात. • या मॉडेलमध्ये हाइजेनबर्ग अनिश्चितता सिद्धांत आणि श्रोडिंगरचे वेव्ह समीकरण यांसारख्या तत्त्वांचा समावेश आहे. महत्वाचे मुद्दे • थॉमसनच्या मॉडेलची मुख्य वैशिष्ट्ये: • एम्बेडेड इलेक्ट्रॉनसह सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलाची संकल्पना प्रस्तावित केली. • अणूंच्या एकूण तटस्थतेचे स्पष्टीकरण दिले परंतु अणू संरचनेच्या जटिलतेचे स्पष्टीकरण देण्यात अयशस्वी ठरले. • इलेक्ट्रॉनची व्यवस्था किंवा न्यूक्लियसच्या अस्तित्वाचा उल्लेख केला नाही. • ऐतिहासिक संदर्भ: थॉमसनचे मॉडेल महत्त्वपूर्ण होते कारण हा अणूंच्या अंतर्गत संरचनेचे वर्णन करण्याचा पहिला प्रयत्न होता, ज्यामुळे अधिक प्रगत सिद्धांतांचा मार्ग मोकळा झाला. • प्रायोगिक पुरावा: रुदरफोर्डने केलेल्या गोल्ड फॉइल प्रयोगाने न्यूक्लियसचे अस्तित्व सिद्ध करून थॉमसनचे मॉडेल अवैध ठरवले.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 3 ('इलेक्ट्रॉन निश्चित कक्षेत मध्यवर्ती न्यूक्लियसभोवती फिरतात.') आणि पर्याय 2 ('इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.'. Structure of Atomचा थेट संबंध 'इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('अणूमध्ये फक्त न्यूट्रॉन आणि इलेक्ट्रॉन असतात.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.' हे ठरते. • पर्याय 3 ('इलेक्ट्रॉन निश्चित कक्षेत मध्यवर्ती न्यूक्लियसभोवती फिरतात.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.' हे ठरते. • पर्याय 4 ('अणूमध्ये इलेक्ट्रॉनने वेढलेले एक घन न्यूक्लियस असते.'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 2 ('इलेक्ट्रॉन सकारात्मक चार्ज असलेल्या गोलामध्ये एम्बेड केलेले असतात.') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 06

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):