सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation):
अचूक उत्तर: पर्याय (3)
ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे हे योग्य उत्तर आहे.
स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे:
• सोडियम धातू अत्यंत अभिक्रियाशील आहे. जो ऑक्सिजन आणि पाण्यासोबत तीव्र अभिक्रिया देऊ शकतो.
• हवेत उघडा ठेल्यास, सोडियम ऑक्सिजनसोबत अभिक्रिया करून सोडियम ऑक्साइड तयार करतो, जो धोकादायक असू शकतो.
• पाण्याच्या उपस्थितीत, सोडियम हा सोडियम हायड्रॉक्साइड आणि हायड्रोजन वायू तयार करण्यासाठी अभिक्रिया देतो, ज्यामुळे स्फोट होऊ शकतात.
• या धोकादायक अभिक्रिया टाळण्यासाठी, सोडियम केरोसीनमध्ये ठेवला जातो, जे हवा आणि आर्द्रतेपासून संरक्षणात्मक अडथळा म्हणून कार्य करते.
पूरक माहिती:
• केरोसीन हे एक अध्रुवीय विद्रावक आहे, जे सोडियमसोबत अभिक्रिया देत नाही, ज्यामुळे ते एक आदर्श साठवण माध्यम बनते.
• ही साठवणूक पद्धत सामान्यतः प्रयोगशाळा आणि उद्योगांमध्ये वापरली जाते, जेणेकरून अल्कधातूंची सुरक्षित हाताळणी सुनिश्चित होईल.
• पोटॅशियम आणि लिथियमसारखे इतर अल्कधातू देखील धोकादायक अभिक्रिया टाळण्यासाठी अशाच प्रकारे साठवले जातात.
• अभिक्रियाशील धातूंची योग्य साठवणूक करणे हे सुरक्षितता सुनिश्चित करण्यासाठी आणि त्यांचा वापर केल्या जाणाऱ्या वातावरणात अपघात टाळण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.
The correct answer is To protect against oxygen and water from its acute reactions
Explanation & Key Takeaways:
• Sodium metal is highly reactive and can react vigorously with oxygen and water.
• When exposed to air, sodium reacts with oxygen to form sodium oxide, which can be hazardous.
• In the presence of water, sodium reacts to form sodium hydroxide and hydrogen gas, which can lead to explosions.
• To prevent these dangerous reactions, sodium is stored under kerosene, which acts as a protective barrier against air and moisture.
Related Concepts:
• Kerosene is a non-polar solvent that does not react with sodium, making it an ideal storage medium.
• This method of storage is commonly used in laboratories and industries to ensure the safe handling of alkali metals.
• Other alkali metals like potassium and lithium are also stored in similar ways to prevent hazardous reactions.
• Proper storage of reactive metals is crucial for ensuring safety and preventing accidents in environments where they are used.
परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('सोडियम केरोसीनपासून काढले जाते') आणि पर्याय 3 ('ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
Exam Trap: Candidates frequently confuse Option 4 ('Sodium is extracted from kerosene') with Option 3 ('To protect against oxygen and water from its acute reactions'). Distinguish the exact context before marking.
वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे'. Chemistry in Everyday Lifeचा थेट संबंध 'ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.
Science Booster: Core Principle — 'To protect against oxygen and water from its acute reactions'. Connect Chemistry in Everyday Life directly to 'To protect against oxygen and water from its acute reactions'.
🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy):
• पर्याय 1 ('सोडियम हवेत अदृश्य असतो'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे' हे ठरते.
• पर्याय 2 ('सोडियमचा गंध खूप तीव्र असते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे' हे ठरते.
• पर्याय 4 ('सोडियम केरोसीनपासून काढले जाते'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे' हे ठरते.
• निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('ऑक्सिजन आणि पाण्यासह होणाऱ्या त्याच्या तीव्र अभिक्रियांपासून संरक्षण करणे') निश्चित होते.
🎯 Option Elimination Strategy:
• Option 1 ('Sodium is invisible in the air'): Incorrect. As per official verified records, 'To protect against oxygen and water from its acute reactions' is the valid fact.
• Option 2 ('The smell of sodium is very sharp'): Incorrect. As per official verified records, 'To protect against oxygen and water from its acute reactions' is the valid fact.
• Option 4 ('Sodium is extracted from kerosene'): Incorrect. As per official verified records, 'To protect against oxygen and water from its acute reactions' is the valid fact.
• Conclusion: Hence, eliminating incorrect options leads to Option 3 ('To protect against oxygen and water from its acute reactions').