MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Current Electricity FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

जेव्हा वाहकामधील विद्युत प्रवाह दुप्पट केला जातो तेव्हा निर्माण होणाऱ्या उष्णतेच्या प्रमाणात काय बदल होतो?

What change occurs in the amount of heat produced when the electric current in a conductor is doubled?

पर्याय (Options):
A

पूर्वीसारखेच

B

निम्मे

C

दुप्पट

D

चार पट

अचूक उत्तर (Official Answer)
सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (4)
योग्य उत्तर चार पट आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • वाहकामध्ये निर्माण होणारी उष्णता आणि त्यातून वाहणारा विद्युत प्रवाह यांच्यातील संबंध ज्यूलच्या उष्णतेच्या नियमाद्वारे परिभाषित केला जातो. • या भौतिक नियमानुसार, रोधकामध्ये निर्माण होणारी उष्णता (H) ही त्यातून जाणाऱ्या विद्युत प्रवाहाच्या (I) वर्गाच्या समप्रमाणात असते, जर रोध (R) आणि वेळ (t) स्थिर राहिला. • औष्णिक ऊर्जेची गणना करण्यासाठी मूलभूत सूत्र H = I^(2)Rt आहे. • जेव्हा विद्युत प्रवाह दुप्पट केला जातो, तेव्हा नवीन प्रवाह (I') 2I होतो. • सूत्रात नवीन प्रवाहाचे मूल्य टाकल्यास नवीन उष्णता (H') खालीलप्रमाणे मिळते: H' = (2I)^(2) × R × t. • समीकरण सोपे केल्यावर H' = 4 × I^(2)Rt मिळते, जे दर्शवते की निर्माण झालेली उष्णता सुरुवातीच्या प्रमाणाच्या बरोबर चार पट आहे. पूरक माहिती: • ज्यूल हीटिंगचे मुख्य घटक: • रोध (R): ओहम (Ohms) मध्ये मोजला जातो, तो इलेक्ट्रॉनच्या प्रवाहाला होणारा विरोध दर्शवतो. प्रवाह स्थिर ठेवून रोध वाढवल्यास उष्णतेत रेषीय वाढ होते. • विद्युत प्रवाह (I): अँपिअर मध्ये मोजला जातो, सूत्रातील वर्गाच्या संबंधामुळे याचा उष्णतेवर सर्वात जास्त परिणाम होतो. • वेळ (t): सेकंद मध्ये मोजला जातो, एकूण औष्णिक ऊर्जा ही विद्युत प्रवाह वाहण्याच्या कालावधीच्या समप्रमाणात असते. • औद्योगिक आणि घरगुती उपयोग: • हीटिंग एलिमेंट्स: इलेक्ट्रिक हीटर आणि गीझर सारख्या उपकरणांमध्ये उष्णता निर्मिती वाढवण्यासाठी नायक्रोम सारख्या उच्च-रोधक संमिश्रांचा वापर केला जातो. • सुरक्षा यंत्रणा : जर प्रवाह धोकादायक पातळीवर वाढला तर वितळून सर्किट खंडित करण्यासाठी इलेक्ट्रिक फ्यूज डिझाइन केलेला असतो, ज्यामुळे जास्त उष्णतेमुळे लागणाऱ्या आगीला प्रतिबंध होतो. • इन्कॅन्डेन्सेंट बल्ब : प्रकाश उत्सर्जित करण्यासाठी टंगस्टन फिलामेंट खूप उच्च तापमानावर गरम केले जाते, जे विद्युत ऊर्जेचे औष्णिक आणि प्रकाश ऊर्जेत व्यावहारिक रूपांतरण दर्शवते.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 1 ('पूर्वीसारखेच') आणि पर्याय 4 ('चार पट') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

• सुरक्षा यंत्रणा : जर प्रवाह धोकादायक पातळीवर वाढला तर वितळून सर्किट खंडित करण्यासाठी इलेक्ट्रिक फ्यूज डिझाइन केलेला असतो, ज्यामुळे जास्त उष्णतेमुळे लागणाऱ्या आगीला प्रतिबंध होतो.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('पूर्वीसारखेच'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चार पट' हे ठरते. • पर्याय 2 ('निम्मे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चार पट' हे ठरते. • पर्याय 3 ('दुप्पट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'चार पट' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 4 ('चार पट') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):