MPSC Test Logo mpsctest.in
General Science Ecology & Environment FMT-01
पडताळलेले उत्तर (Verified)
MPSC सराव प्रश्न:

खालीलपैकी कोणता जागतिक तापमानवाढीचा (ग्लोबल वॉर्मिंग) परिणाम म्हणून सूचीबद्ध आहे?

Which of the following is listed as an effect of global warming?

पर्याय (Options):
A

जगभरातील समुद्रसपाटीच्या पातळीत घट

B

समुद्राच्या पृष्ठभागावरील पाण्याचे कायमस्वरूपी थंड होणे

C

हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे

अचूक उत्तर (Official Answer)
D

वातावरणातील तापमानात घट

सविस्तर स्पष्टीकरण (Detailed Explanation): अचूक उत्तर: पर्याय (3)
योग्य उत्तर हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे हे आहे. स्पष्टीकरण आणि महत्त्वाचे मुद्दे: • जागतिक तापमानवाढ (ग्लोबल वॉर्मिंग) म्हणजे पृथ्वीच्या सरासरी पृष्ठभागाच्या तापमानातील दीर्घकालीन वाढ, जी प्रामुख्याने वातावरणात कार्बन डायऑक्साइड (CO2) आणि मिथेन (CH4) सारख्या हरितगृह वायूंच्या (ग्रीनहाऊस गॅसेस) संचयामुळे होते. • याचा सर्वात तात्काळ परिणाम म्हणजे खंडीय हिमनद्या आणि ग्रीनलँड व अंटार्क्टिकामध्ये आढळणाऱ्या महाकाय बर्फाच्या थरांसह जमिनीवरील बर्फाचे वेगाने वितळणे हा आहे. • जसजशा या हिमनद्या वितळतात, तसतसे पाणी महासागरांमध्ये वाहून जाते, ज्यामुळे समुद्राच्या पाण्याचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढते आणि जागतिक समुद्रसपाटीच्या पातळीत वाढ होते. • समुद्रसपाटीच्या वाढत्या पातळीमुळे किनारपट्टीवर पाणी साचते, ज्यामुळे सखल प्रदेश, बेटे आणि मुंबई, न्यूयॉर्क व व्हेनिस सारख्या प्रमुख किनारपट्टीवरील शहरांना कायमस्वरूपी पूर आणि अधिवास नष्ट होण्याचा धोका निर्माण होतो. • याव्यतिरिक्त, समुद्राच्या पाण्याचे औष्णिक प्रसरण (थर्मल एक्स्पान्शन)—जेथे पाणी उष्णता शोषून घेतल्यावर प्रसरण पावते—बर्फ वितळण्यासोबतच समुद्रसपाटीची पातळी आणखी वाढवण्याचे काम करते, ज्यामुळे किनारपट्टीवरील परिसंस्था विस्कळीत होतात आणि वादळांच्या लाटांचा प्रभाव वाढतो. पूरक माहिती: • हरितगृह परिणाम (ग्रीनहाऊस इफेक्ट): • ही एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे ज्यामध्ये वातावरण सूर्याची उष्णता अडकवून ठेवते. जीवाश्म इंधनाचे अतिज्वलन आणि जंगलतोड यामुळे हा परिणाम तीव्र झाला आहे, ज्यामुळे अनैसर्गिक तापमानवाढ होत आहे. • महासागराचे आम्लीकरण (ओशन ॲसिडिफिकेशन): • तापमानवाढीव्यतिरिक्त, महासागर सुमारे ३०% मानवनिर्मित CO2 शोषून घेतात, ज्यामुळे पाणी अधिक आम्लयुक्त (ॲसिडिक) होते, ज्यामुळे प्रवाळ भित्तिका (कोरल रीफ्स) आणि मॉलुस्कचे कॅल्शियम कार्बोनेटचे कवच विरघळते. • IPCC चे निष्कर्ष: • इंटरगव्हर्नमेंटल पॅनेल ऑन क्लायमेट चेंज (IPCC) च्या अहवालांवरून असे दिसून येते की 1900 सालापासून जागतिक समुद्रसपाटीची पातळी सुमारे 20 सेंटीमीटरने वाढली आहे आणि अलीकडच्या दशकांमध्ये वाढीचा वेग वाढला आहे. • अल्बेडो परिणाम (अल्बेडो इफेक्ट): • पांढरा बर्फ आणि हिम वितळल्यामुळे, गडद रंगाची जमीन किंवा पाण्याचे पृष्ठभाग उघडे पडतात, जे उष्णता परावर्तित करण्याऐवजी अधिक उष्णता शोषून घेतात, ज्यामुळे एक धोकादायक पॉझिटिव्ह फीडबॅक लूप तयार होतो जो जागतिक तापमानवाढीला आणखी चालना देतो.
परीक्षेतील संभाव्य चूक / Exam Trap:

परीक्षेतील संभाव्य चूक: विद्यार्थी अनेकदा पर्याय 4 ('वातावरणातील तापमानात घट') आणि पर्याय 3 ('हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे') यामध्ये गोंधळात पडतात. प्रश्न नीट वाचून संकल्पनेतील सूक्ष्म भेद लक्षात घेणे आवश्यक आहे.

स्मृती क्लृप्ती / Memory Booster & Mnemonic:

वैज्ञानिक क्लृप्ती: मूलभूत नियम व कार्य — 'हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे'. Ecology & Environmentचा थेट संबंध 'हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे' या वैज्ञानिक नियमाशी आहे.

पर्याय निर्मूलन पद्धत / Option Elimination Strategy:

🎯 पर्याय बाद पद्धत (Option Elimination Strategy): • पर्याय 1 ('जगभरातील समुद्रसपाटीच्या पातळीत घट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे' हे ठरते. • पर्याय 2 ('समुद्राच्या पृष्ठभागावरील पाण्याचे कायमस्वरूपी थंड होणे'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे' हे ठरते. • पर्याय 4 ('वातावरणातील तापमानात घट'): हा पर्याय अयोग्य आहे. आयोगाच्या संदर्भानुसार अचूक उत्तर 'हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे' हे ठरते. • निष्कर्ष: त्यामुळे उर्वरित पर्याय बाद होऊन अचूक उत्तर पर्याय 3 ('हिमनद्या वितळणे आणि किनारपट्टीच्या भागात पूर येणे') निश्चित होते.

मोफत ऑनलाइन चाचणी उपलब्ध

MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा गट-क — १००-प्रश्न संपूर्ण सराव मॉक टेस्ट 05

हा प्रश्न आणि यासारखे सर्व संभाव्य प्रश्न प्रत्यक्ष परीक्षेसारख्या वेळेत सोडवून तुमची अचूकता तपासा.

ही टेस्ट आता सोडवा

संबंधित महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Related Practice Questions):